Oost-Jeruzalem ontploft ook op deze veertiende dag van de Gazaoorlog niet. Er is spanning voelbaar, jazeker, maar hoe uitzonderlijk is dat hier? Twee Israëlische politieagenten die bij de Damascuspoort, een van de toegangen tot de Oude Stad, schreeuwen en duwen tegen een jonge Palestijn die zo op het oog niets anders deed dan langslopen. Het gebruikelijke werk.
Duidelijk is wel dat het veel stiller is dan gewoonlijk op vrijdag, de islamitische gebedsdag. ‘Het loopt hier altijd helemaal vol’, zegt Wasif, een Palestijnse bewoner van de Oude Stad die in een winkelstraatje achter de Damascuspoort de dingen aan zich voorbij laat trekken naast een bak geschraapte winterpenen. ‘Nu is er misschien eenderde van de normale toeloop, kijk maar.’
Over de auteur
Rob Vreeken is correspondent Turkije en Iran voor de Volkskrant. Hij woont in Istanbul. Daarvoor werkte hij op de buitenlandredactie, waar hij zich specialiseerde in mensenrechten, Zuid-Azië en het Midden-Oosten. Hij is auteur van Een heidens karwei - Erdogan en de mislukte islamisering van Turkije.
Plukjes oudere mannen lopen langs na afloop van de gebedsdienst in de Al-Aqsamoskee op de Tempelberg. Sinds twee weken worden Palestijnse mannen onder de 65 jaar niet doorgelaten bij de controleposten die de Oude Stad omringen. Ook elders woonachtige Palestijnen komen het historische centrum niet in.
‘Bovendien zijn de mensen bang’, zegt Wasif, een 53-jarige buschauffeur. ‘De politie kan je zomaar arresteren of neerschieten. ‘Hij had een mes, we werden bedreigd’, zeggen ze dan. Niemand stelt vragen, ze hebben de wet aan hun kant. In Israël heb je twee wetten, twee systemen. Het ene is zogenaamd democratie, het andere is apartheid.’
Dat keert terug in gesprekken met andere Palestijnen in Jeruzalem: de willekeur van de politie. Die is ‘triggerhappy’, zoals een van hen het noemt, en kan je om het minste of geringste oppakken of mishandelen. Zeker in deze gespannen periode staat iedereen op scherp. ‘Daarom ga ik vandaag niet naar het gebed’, zegt Wasif. ‘Misschien eindig ik wel in het ziekenhuis in plaats van in de moskee.’
Politie is ook volop aanwezig in de wijk Sheikh Jarrah, een klein stukje ten noorden van de Oude Stad. De wijk is een voorbeeld bij uitstek van het kruipende landjepik waarmee de Palestijnen langzaam maar zeker Oost-Jeruzalem worden uitgewerkt en verdrongen door Joodse Israëliërs. ‘Israël probeert de demografische realiteit van Oost-Jeruzalem te veranderen’, aldus mensenrechtenorganisatie B’Tselem in een rapport uit 2019.
Daartegen wordt in Sheikh Jarrah al jaren wekelijks op vrijdag gezamenlijk gedemonstreerd door Palestijnen en progressieve Israëliërs. Gemiddeld vijftig tot tweehonderd mensen verzamelen zich dan rond 3 uur nabij een speeltuintje in de wijk, niet ver van het befaamde American Colony Hotel. Politie is er altijd bij, maar de betogers kunnen meestal hun gang gaan.
Dit keer is het anders. Een parkeerterrein staat vol met witte politiebusjes. Zo’n honderd agenten – een ongebruikelijk aantal – staan zich ontspannen voor te bereiden op wat komen gaat. Kennelijk hebben de autoriteiten verordonneerd dat er vandaag niet gedemonstreerd mag worden.
Wat ze niet weten: er wórdt vandaag helemaal niet gedemonstreerd. ‘We hebben besloten het protest te cancelen, gezien de toestand in het land’, zegt Karim Dekdek, een van de organisatoren van het vrijdagprotest. Hij woont naast het parkeerterrein en beziet de overvloed aan uniformen gelaten.
Hoofdschuddend vertelt de 50-jarige arbeidsongeschikte kok (zijn rug ging kapot door een ongeluk) over de toenemende druk die de Palestijnse inwoners van Oost-Jeruzalem ervaren, zeker nu uit de Israëlische politiek een gure rechtse wind waait. Zo was er begin vorig jaar de provocatie van de extreem-rechtse Itamar Ben-Gvir, parlementslid toen, die in Sheikh Jarrah zijn ‘hoofdkwartier’ vestigde, pal naast Dekdeks huis. Inmiddels is hij minister van Nationale Veiligheid; het kantoor is verdwenen.
Ook is er het rechts-nationalistische gemeenteraadslid Jonathan Joseph, die geregeld door de wijk rijdt met een megafoon en een tweede ‘Nakba’ aankondigt, het Palestijnse trauma van de verdrijving van hun land in 1948.
De druk op de Palestijnen in Oost-Jeruzalem dateert echter al van veel langer geleden. Na de Zesdaagse Oorlog van 1967 werd het stadsdeel door Israël geannexeerd. De (illegale) annexatie betrof alleen de grond. De Palestijnse inwoners werden geen Israëlische staatsburgers.
Sindsdien, schrijft B’Tselem, worden door de Israëlische autoriteiten alle mogelijke wettelijke en niet-wettelijke middelen ingezet om de Palestijnen terug te dringen en de Joodse voetafdruk in het stadsdeel te vergroten. Zo krijgen delen van de Palestijnse wijken de status ‘stadspark’, terwijl er van een park geen sprake is; de opzet is het bouwen van woningen te verbieden.
Ook kunnen, bijvoorbeeld, Israëliërs onroerend goed opeisen als hun grootouders daar ooit hebben gewoond. En Palestijnen in Oost-Jeruzalem die trouwen met iemand van elders op de Westoever, krijgen voor hun partner geen residentierecht; samenwonen in de stad is er niet bij. Qua gezondheidszorg en openbare diensten worden de Palestijnen ook karig bedeeld, aldus B’Tselem.
‘Niemand wil slaaf zijn in eigen land’, zegt Abdul Salim, een 82-jarige Palestijn die zojuist heeft gebeden in de Al-Aqsamoskee. ‘Wij zijn de oorspronkelijke bewoners van dit land. We accepteerden de Joden, we wilden het land delen. Er liggen VN-resoluties over twee staten. Maar zij willen alles.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden