In de Berlijnse wijk Neukölln raakten woensdag 65 politieagenten gewond bij een pro-Palestijnse demonstratie. Ze werden bekogeld met stenen en brandende vloeistoffen. Elders in Berlijn werd deze week een molotovcocktail gegooid naar een gebouw waarin een synagoge en een Joodse school zijn gevestigd.
Over de auteur
Peter Giesen schrijft voor de Volkskrant over de Europese Unie en internationale samenwerking. Eerder was hij correspondent in Frankrijk. Hij is auteur van meerdere boeken.
Op sommige plaatsen werden davidsterren geschilderd op de voordeur van huizen van Joodse bewoners, een lugubere herinnering aan de nazitijd. Het Holocaustmonument in de buurt van de Brandenburger Tor wordt door politie met honden bewaakt.
Niet minder grimmig is de sfeer in Frankrijk. Het kasteel in Versailles werd deze week vijf keer ontruimd vanwege terreurdreiging, het Louvre één keer. Ook vliegvelden werden stilgelegd. De regering verhoogde de terreurdreiging naar het hoogste niveau en stuurde zevenduizend militairen de straat op. De gedachten van de Fransen gaan terug naar 2015 en 2016, toen het land werd getroffen door een golf van radicaal-islamitische terreur. Franse Joden vrezen een toename van antisemitisch geweld. In Amsterdam bleven vorige week vrijdag Joodse scholen dicht uit vrees voor geweld.
Hoe explosief de situatie in Europa is, bleek uit de aanslagen in Arras en Brussel, die overigens maar zijdelings door de oorlog tussen Israël en Hamas lijken te zijn ingegeven. In Arras stak een man van Tsjetsjeense afkomst een leraar dood. Zijn nagelaten audioboodschap getuigde vooral van haat tegen Frankrijk. De oorlog werd niet expliciet genoemd. De Tunesiër die maandag in Brussel twee Zweedse voetbalfans doodschoot, was vooral gemotiveerd door de koranverbrandingen in Zweden.
Toch lijkt het geen toeval dat zij juist nu tot actie zijn overgegaan, in een klimaat van grote onrust over het geweld in het Midden-Oosten. Het conflict verdeelt Europa. Veel scholen worstelen met het bespreken van de oorlog vanwege de heftige reacties, vooral bij moslimleerlingen. In Frankrijk werd de minuut stilte voor de doodgestoken leraar uit Arras door 357 leerlingen verstoord of aangevochten. Eens te meer dreigt het conflict in het Midden-Oosten in Europa te worden geïmporteerd.
Na de Tweede Wereldoorlog speelden de Holocoaust en de schuldgevoelens een belangrijke rol in de steun voor Israël. Dat gold zeker voor Nederland, waar tijdens de oorlog zoveel Joden waren weggevoerd. Tijdens de Jom Kippoer-oorlog van 1973 leverde minister van Defensie Henk Vredeling in het geheim wapens aan Israël. ‘Ik heb de Joden één keer zien wegdrijven, toen kon ik het niet voorkomen. Ik dacht: dat zal mij geen tweede keer gebeuren.’ In de jaren zestig en zeventig was de steun voor Israël massaal. Tijdens de Zesdaagse Oorlog van 1967 stond 67 procent van de Nederlanders achter Israël.
Sindsdien is Europa sterk veranderd. Volgens een enquête van Ipsos van afgelopen week steunt nog maar 30 procent van de bevolking Israël, terwijl 22 procent op de hand van de Palestijnen is. Bijna de helft van de ondervraagden kon of wilde niet kiezen, vaak omdat zij het conflict zo ingewikkeld vinden.
Jonge generaties voelen de schuld van de Holocaust niet meer. Zij beschouwen de strijd tussen Israël en de Palestijnen als een gewoon conflict en zien Israël als een koloniale bezetter die de Palestijnen hun rechten ontneemt. Deze week eisten honderden studenten en medewerkers van de Universiteit van Amsterdam dat de universiteit zich zou uitspreken tegen de ‘zich ontvouwende genocide’ op de Palestijnen.
Ook de sterk toegenomen immigratie heeft gevolgen voor de steun aan Israël. Pro-Palestijnse betogingen worden gedragen door Europeanen met een migratieachtergrond, vooral moslims. Ook zij zien het conflict in koloniaal perspectief. Europa heeft Israël altijd gesteund, zonder zich druk te maken over de oorspronkelijke bewoners van Palestina, schreef Majed Abusalama, mede-oprichter van de actiegroep Palästina Spricht, voor de website van Al Jazeera. ‘We hebben nu 75 jaar ‘schuldig christelijk geweten’ gehad, beste Europeanen. Men moet zich afvragen of jullie ooit schuld zullen voelen voor jullie medeplichtigheid aan wat ons gebeurt, de Palestijnen’, aldus Abusalama, een Palestijn die in Berlijn woont.
De Franse politicoloog Hugo Micheron vreest dat het protest tegen het Israëlische optreden in Gaza gepaard zal gaan met geweld, antisemitisme en zelfs aanslagen, waardoor ook het anti-islamitische sentiment in Europa weer zal toenemen. ‘Dat is de val die het islamisme openzet voor westerse democratieën. Het wil de maatschappij verdelen’, aldus Micheron in de Financial Times.
De Europese Unie is verdeeld over het Midden-Oosten. Meteen na de aanslagen van Hamas op 7 oktober gingen Duitsland, Nederland en Oostenrijk vierkant achter Israël staan, terwijl landen als Spanje, Ierland en België ook om aandacht voor de Palestijnse kwestie vroegen. Uiteindelijk kwamen de lidstaten op één lijn: Israël heeft het recht zich te verdedigen tegen Hamas, maar wel binnen de grenzen van het internationaal humanitair recht, zonder de burgers van de Gazastrook onevenredig te treffen.
Zo zoeken Europese politici moeizaam naar een evenwicht. Maar als de strijd tussen Hamas en Israël verder escaleert, zal de oorlog in het Midden-Oosten een splijtzwam voor de Europese samenleving zijn.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden