Onder de Chinese revolutionair Mao Zedong konden politieke underdogs overal ter wereld rekenen op Beijing. Zo ook de Palestijnen. Dat volk is ‘geen recht gedaan’, zei de Chinese minister van Buitenlandse Zaken, Wang Yi, zaterdag. ‘De Israëliërs zijn geen ontheemd volk meer, wanneer kunnen de Palestijnen terug naar hun plek?’
Al ruim zestig jaar ijvert China voor een onafhankelijke Palestijnse staat, maar historische solidariteit is niet de enige reden voor China’s ‘pro-Palestijnse neutraliteit’, zoals de Israëlische China-specialist Tuvia Gering de positie van Beijing omschrijft. Want ook nu staat Beijing aan de kant van de Palestijnen.
Daarom zei president Xi Jinping donderdag in zijn eerste reactie sinds het begin van de oorlog met Arabische landen te willen samenwerken om de gewelddadigheden zo snel mogelijk te beëindigen. De aanval van de militante organisatie Hamas op Israëlische burgers veroordeelt Beijing met geen woord, terwijl de Chinese regering wel Israël oproept te stoppen met de ‘collectieve afstraffing van de mensen in Gaza’ door militaire acties die ‘verder gaan dan zelfverdediging’.
Over de auteur
Marije Vlaskamp schrijft voor de Volkskrant over de positie van China in de wereld. Ook volgt ze de ontwikkelingen elders in Azië. Ze was achttien jaar correspondent in Beijing.
Het Chinese buitenlandbeleid draait om eigenbelang. De verleiding om de Verenigde Staten aan te wijzen als kwade genius van dit conflict, is onweerstaanbaar voor de Chinese regering, die in felle rivaliteit met de VS is verwikkeld.
Dat Washington opkomt voor zijn bondgenoot Israël, bevestigt in de Chinese lezing het failliet van de oude wereldorde, waarin China en andere landen uit het mondiale zuiden naar hun smaak niet genoeg invloed wordt toegekend. En Beijing laat geen gelegenheid onbenut om de VS te ondermijnen. Zeker niet als China zijn lievelingsrol speelt van kampioen van een alternatieve wereldorde die, zoals de partijspreekbuis Het Volksdagblad schrijft, ‘niet is belast met de historische last van de westerse koloniale machten’.
Nadat Beijing en Tel Aviv in de jaren tachtig diplomatieke banden hadden aangeknoopt, werd Israël een afzetmarkt voor Chinese landbouwproducten en elektrische auto’s – bijna 70 procent van de in Israël verkochte elektrische auto’s komt uit China. Beijing koopt Israëlische high-tech, vooral veiligheidssystemen.
Die wederzijdse handel van 21 miljard dollar per jaar wil China niet kwijt, maar enige bekoeling van de betrekkingen met Israël is blijkbaar acceptabel.
Al boekte China eerder dit jaar succes door de aartsvijanden Iran en Saoedi-Arabië nader tot elkaar te brengen, als diplomatieke speler komt China net kijken in het Midden-Oosten. Economisch is het land natuurlijk een zwaargewicht: Chinese bedrijven bouwen infrastructuur en Beijing koopt grote hoeveelheden olie. Bijna alle landen in de regio kunnen met China overweg.
Dit jaar maakte China werk van een bemiddelingspoging tussen Israël en de Palestijnen. Nadat de Palestijnse president Mahmoud Abbas in juni naar Beijing was gevlogen, zou in oktober de Israëlische premier Benjamin Netanyahu op staatsbezoek komen. Beijing stuurde aan op vredesbesprekingen. Tegelijkertijd betrok Beijing Arabische landen bij door de Chinezen gedomineerde organisaties als Brics en de Shanghai Cooperation Organisation.
Die initiatieven wekken weliswaar de indruk dat China zijn prille rol in het Midden-Oosten uitbouwt, maar volgens experts heeft China niet genoeg ervaring om de gemoederen in oorlogstijd tot bedaren te brengen. Het Chinese vredesvoorstel (een staakt-het-vuren, gevolgd door een tweestatenoplossing waar vrijwel niemand iets in ziet) vindt dan ook weinig weerklank.
Iets dat het Chinese eigenbelang dient en waar Xi geen risico mee loopt. Beijing vreest dat de oorlog zich uitbreidt tot gebieden waarin China economisch veel heeft geïnvesteerd. Daarom wordt deze crisis wat Xi betreft zo snel mogelijk bezworen.
Als een van de weinige landen ter wereld heeft China hechte relaties met Iran. Om de spanning te verminderen, zou Xi Teheran kunnen vragen de Iraanse steun aan Hamas en Hezbollah, die het beide op Israël hebben voorzien, te beperken.
Als Xi vindt dat hij zich daarmee met andermans zaken bemoeit, kan hij ook het draaiboek volgen dat China al ruim anderhalf jaar hanteert inzake de oorlog in Oekraïne. Beijing houdt vol neutraal te zijn, maar achter de schermen steunt het Rusland.
Dat spel kan Xi ook spelen in het Midden-Oosten, waarbij het Westen hem dan smeekt zijn invloed aan te wenden voor vrede, ditmaal bij Iran en Xi’s Arabische vrienden.
Dan komt Beijing over als een invloedrijke speler. Het versterken van die indruk is voor Beijing belangrijker dan daadwerkelijk actie ondernemen. Bij landen die zich niet automatisch achter de VS scharen, blijft immers het beeld hangen dat Beijing het beste met de wereld voorheeft.
Om dit imago is het China te doen, aldus Steve Tsang, hoofd van het SOAS China Institute van de Universiteit van Londen tegen persbureau Reuters. ‘Het China van Xi wil overal gerespecteerd en bewonderd worden, maar uiteindelijk wil het niet doen wat nodig is om moeilijke regionale veiligheidsvraagstukken aan te pakken. China gaat voor het laaghangend fruit en daar blijft het dan bij.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden