Voor passagiers in een zelfrijdende taxi in San Francisco krijgt spookrijden een nieuwe betekenis. En niet alleen voor passagiers. ‘Het lijkt wel magie!’, roept een vrouw vanuit een witte Mercedes voor het stoplicht. Haar zoontje op de achterbank staart met open mond naar de taxi. ‘Nog nooit zoiets gezien!’
Vanuit meer voertuigen kijken mensen verbaasd om. Op de linkerrijstrook zien ze een witte auto met een bewegend stuur, maar zonder bestuurder. ‘Hallo namens Waymo’, had een robotstem gezegd na het instappen. ‘Deze ervaring kan futuristisch voelen, maar toch moet je een gordel omdoen.’
Het stoplicht springt weer op groen. Rustig trekt de spooktaxi op, alsof er niets geks aan de hand is. Het voertuig rijdt soepel over de heuvels van de stad. Een koele bries waait door de auto.
Over de auteur
Maral Noshad Sharifi is correspondent Verenigde Staten voor de Volkskrant. Ze woont in New York.
Er zijn wel meer Amerikanen die er dezer dagen even niets meer van begrijpen. Ook in Los Angeles, Austin en Phoenix wordt geëxperimenteerd met zelfrijdende auto’s. In San Francisco begonnen enkele jaren geleden al testen van twee aanbieders: Waymo, op de markt gebracht door Google-moederbedrijf Alphabet, en Cruise, van General Motors. Op een zonnige dag zie je er honderden door het centrum rijden. Je herkent ze meteen aan de draaiende hoed op het dak, vol met sensoren die de omgeving verkennen.
Sinds augustus gaan de auto’s de concurrentie aan met Uber. Maar ze zijn nog niet beschikbaar voor iedereen. Om de apps te kunnen gebruiken, heb je een toegangscode nodig. Er liggen nog zo’n 100 duizend aanvragen te wachten, aldus Waymo.
Maar hoewel de zelfrijdende auto’s het verkeer steeds beter begrijpen, gaat er ook nog veel mis.
‘Ik zie ze gekke dingen doen.’ Damagio Garrison (25) smakt met zijn lippen. Onlangs zag Garrison, die de straten van San Francisco schoonhoudt, een brandweerwagen met loeiende sirenes over de weg zoeven. Alle auto’s gingen aan de kant, behalve de zelfrijdende. ‘Ik zou er nu nog niet in stappen’, zegt hij, wat oranje herfstbladeren opvegend. ‘Er moet nog aan gesleuteld worden.’
In San Francisco hebben sinds vorig jaar al meer dan tweehonderd ongelukken plaatsgevonden met een zelfrijdende auto. Eentje kwam vast te zitten in nat cement. Tijdens een muziekfestival ontstond er een file omdat een aantal auto’s vastliep. Ergens anders botste er een met een brandweerwagen.
De stad groeit uit tot het centrum van de zelfrijdende auto, maar dat levert ook veel klachten op van politie, brandweer en ambulances. De taxi’s zouden hun werk bemoeilijken. Ze lopen midden op de weg vast, hinderen het verkeer of rijden over brandblussers heen. Ze zijn een bron van veel frustratie.
‘Ik moet de dag nog meemaken dat Cruise ergens verantwoordelijkheid voor neemt’, zei Jeanine Nicholson, chef van de brandweer, tegen The New York Times. De brandweer heeft dit jaar al meer dan zeventig incidenten meegemaakt met een zelfrijdende auto. Hierbij vielen geen doden. Onder druk van de toezichthouder haalde Cruise uit voorzorg de helft van zijn vierhonderd voertuigen van de weg.
‘De vraag is hoeveel risico en ergernis we bereid zijn te verdragen op de weg naar die utopische visie’, stelde nieuwsblad The Atlantic in augustus. Want zelfrijdende auto’s zijn verre van perfect, maar de mens is dat ook.
Vorig jaar stierven 46 duizend Amerikanen op de weg. Een miljoen verkeersdeelnemers raakten gewond. Voordeel van zelfrijdende auto’s: ze worden niet moe, drinken geen alcohol, appen niet achter het stuur. Dat kan, in theorie, veel doden voorkomen. Maar het is nog te vroeg voor conclusies, zeggen experts. Daarvoor hebben de auto’s nog niet genoeg kilometers gemaakt.
Intussen wordt er op een aantal plekken gedemonstreerd tegen de zelfrijdende auto’s die er al wel mogen zijn. In San Francisco wist de anonieme actiegroep Safe Street Rebel tientallen taxi’s tot stilstand te brengen door verkeerskegels op de motorkap te plaatsen. Hierdoor raken de sensoren ontregeld en komt het voertuig tot stilstand. ‘Vandalisme’, reageerde de ceo van Waymo. Demonstranten hekelen de macht van de techindustrie en promoten beter openbaar vervoer boven nóg meer auto’s.
Uit opiniepeilingen blijkt dat driekwart van de Amerikanen zich onveilig voelt bij het idee van een zelfrijdende auto. Meer dan de helft wil de voertuigen niet zien rondrijden in zijn eigen woonplaats. Vooral oudere Amerikanen en mensen zonder hoge opleiding zijn sceptisch, aldus een peiling van YouGov en The Economist, vorige maand.
De zorgen variëren. Sommigen vrezen de anonimisering van hun omgeving, met al die spoken achter het stuur. Anderen zijn bezorgd over hun privacyrechten. Binnen en buiten het voertuig hangen camera’s die de omgeving verkennen. De bedrijven kunnen meekijken wat er in de auto gebeurt.
En dan zijn er de taxichauffeurs die nu al inkomsten verliezen. ‘Ik heb collega’s die per week honderden dollars mislopen’, zegt de 25-jarige Prakat Bashet, die in zijn donkergrijze Toyota op een passagier wacht. ‘Als ik zelf een betere baan kan vinden, heb ik geen moeite met deze technologische revolutie.’
Die revolutie begint in de vroege jaren 2000, wanneer de Amerikaanse overheid interesse toont in zelfrijdende voertuigen voor militaire doeleinden. In 2005 vraagt het ministerie van Defensie een groep onderzoekers om de mogelijkheden te verkennen. Tijdens een van de presentaties komt Larry Page, de oprichter van Google, een kijkje nemen. Even later neemt hij een van de ontwikkelaars aan.
In 2010 experimenteert Google voor het eerst met een zelfrijdend voertuig in Californië. Al snel gaan andere spelers de concurrentie aan met het techbedrijf. Tientallen andere bedrijven, waaronder General Motors, Tesla, Uber en Microsoft, ontwikkelen hun eigen variant. Samen investeren ze vele miljarden in de voertuigen.
Steeds meer mensen worden enthousiast over het idee van een auto die ze niet hoeven te besturen, waardoor ze tijd krijgen om andere dingen te doen. Totdat de horrorverhalen naar buiten komen. Een zelfrijdende Uber rijdt in 2018 een vrouw in Arizona dood. Elders wordt een hond aangereden.
Terwijl de zorgen toenemen, wordt de technologie wel beter. Volgens een prognose van McKinsey beschikt 37 procent van alle nieuwe auto’s in 2035 over ‘geavanceerde zelfrijdtechnologie’. Hoewel er nog geen landelijke wetgeving is, hebben ongeveer 25 staten al veiligheidsregels aangenomen, in afwachting van hun komst.
Op straat heeft iedereen iets te zeggen over de taxi’s. ‘Je hebt toch gezien dat Amerikanen echt niet kunnen rijden?’, zegt Rafael Vizcaino (49), die met een vriend over de boulevard loopt. ‘Hoe meer zelfrijdende auto’s op de weg, hoe veiliger.’ De 32-jarige Monica Mosqueda is minder onder de indruk. Een dag eerder zag ze er een door rood rijden. ‘Ik begon keihard te vloeken naar de bestuurder, tot ik zag dat er niemand achter het stuur zat.’
Veel inwoners van San Francisco zijn al gewend aan de zelfrijdende taxi’s. Een grote zorg die blijft: zien de auto’s hen ook? Mensen met een fysieke beperking laten op inspraakavonden weten dat ze bang zijn te worden geschept. Vrouwen zeggen zich vooral ’s avonds juist veiliger te voelen, zonder chauffeur die hen kan lastigvallen.
‘Ik vond het fascinerend om erin te zitten’, vertelt de 27-jarige student Tanmayee Umrikar, die al tien ritten heeft gemaakt. Op haar universiteit kregen studenten een toegangscode voor de Cruise. ‘Alsof het al 2050 was in plaats van 2023. ‘Ik denk dat het niet lang meer duurt voordat de meeste auto’s zelfrijdend zijn.’
Maar een zelfrijdende auto maakt een mens ook recalcitrant. Steek je je hand uit het raam, dan waarschuwt een robotstem dat je je ledematen binnen het voertuig moet houden. Doe je geen gordel om en negeer je het gepiep dat volgt, dan hoor je ineens de stem van een echt mens. In de Waymo-auto hangen vier camera’s.
‘We willen je eraan herinneren je gordel om te doen’, zegt een man. ‘Dat is voor uw veiligheid.’ Stel dat de auto ineens ergens vast zit, dan kunnen medewerkers op afstand het stuur overnemen, antwoordt hij op de vraag of hij zou kunnen ingrijpen. ‘Nog andere vragen?’, gaat de man verder. Op de meeste daarvan mag hij geen antwoord geven. Ook niet op de vraag of hij mensen seks heeft zien hebben. Veel inwoners van San Francisco vertellen in lokale media over vrijpartijen op de achterbank van de zelfrijdende taxi.
Na zo’n twintig minuten komt de Waymo-auto aan op de eindlocatie. De reis verliep soepel, maar ook wat traag. Deze spookrijder hield zich goed aan alle regels.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden