Tien huidige en aspirant-landbouwwoordvoerders van partijen die kans maken op Tweede Kamerzetels bij de aankomende verkiezingen kruisen de degens op het erf van akkerbouwer Bert Sloetjes in Halle. Naast bekende gezichten als Tjeerd de Groot van D66 en VVD’er Thom van Campen maken enkele politieke debutanten hun opwachting. De BBB vaardigt Cor Pierik af, een CBS-medewerker die als nummer zes op de kieslijst staat. Pieter Omtzigts partij Nieuw Sociala Contract (NSC) stuurt de nummer 20, voormalig melkveehouder Harm Holman uit Drenthe.
Landbouwbelangenorganisatie LTO is de drijvende kracht achter Het Grote Landbouwdebat en dat is te merken. Het debat draait uitsluitend om het boerenbelang. De vraag wat de politiek kan - en moet - doen voor agrariërs, staat centraal. De grote politieke kwestie (stikstof) die sinds 2019 de gemoederen op het Binnenhof verhit wordt tussen de tractoren in Halle steevast van één kant aangevlogen. Over natuurherstel gaat het niet of nauwelijks. Het publiek bestaat uit boeren en hun sympathisanten.
De drie pleitbezorgers van veestapelkrimp staan tegenover een overmacht, maar weren zich kranig. Ines Kostić van de Partij voor de Dieren wordt uitgelachen als Van Campen haar voor de voeten werpt dat de PvdD in de Tweede Kamer nooit voor varkens-, pluimvee- en melkveehouders opkomt. Volgens Kostić klopt dat niet, en wil de PvdD de Nederlandse boeren juist verlossen van een verdienmodel dat gebaseerd is op een zo laag mogelijke kostprijs. Maar ze heeft de slag om de boerenkiezer bij voorbaat verloren, want de luisteraars in de aardappelschuur zijn niet vergeten dat Kostić eerder in het debat de veestapel met 75 procent wilde inkrimpen.
De onder boeren verguisde De Groot krijgt de handen ook niet op elkaar als hij pleit voor ‘bestuurlijke moed’ om de natuur- en waterkwaliteit te verbeteren en zijn debatgenoten van BVNL, BBB, NSC en CDA verwijt ‘geen oplossingen’ aan te dragen. Een boer in het publiek zegt hierop: ‘Het verhaal van de mijnheer De Groot hebben we natuurlijk al heel vaak gehoord. Het is belangrijk dat we blijven produceren in Nederland, want er komen honderdduizend inwoners per jaar bij en die eten een heleboel kilo vlees.’ Dat het grootste deel van de Nederlandse vleesproductie bestemd is voor de export blijft onvermeld.
De politici moeten onder andere debatteren over de stelling ‘het volgende kabinet gaat ecodiensten volwaardig belonen’. Daar zit de impliciete aanname in dat die beloning nu te laag is. Organisator LTO streeft naar een norm van 3000 euro per hectare. De vergoeding voor landschapsbeheer door boeren is belangrijk, omdat dit een cruciale pijler moet worden onder het duurzame, nieuwe verdienmodel voor de Nederlandse landbouw.
De stelling krijgt veel bijval onder de landbouwwoordvoerders. Pieter Grinwis (ChristenUnie) vindt dat de overheid lijdt aan ‘kruideniersmentaliteit’. ‘Als de boer voor het landschap zorgt is het toch logisch dat hij daarvoor betaald wordt?’ Ook Joris Thijssen (GroenLinks-PvdA) onderschrijft de stelling. ‘De beloning moet echt compenseren wat de boer niet kan verdienen op het erf. De boeren beheren het landschap en daar moet de samenleving iets voor over hebben.’ Debutant Harm Holman (NSC) oppert dat boeren toch minstens hetzelfde per hectare zouden moeten ontvangen als een organisatie als Natuurmonumenten. Daar gaat Thijssen tegenin, want ‘boeren halen ook andere opbrengsten uit hun land.’
Een boer in het publiek zegt: ‘Als het economisch niet betaald wordt, gaan boeren niet ecologisch doen.’ Een andere boer waarschuwt de debatterende politici dat ze moeten oppassen met wat ze hier voor de vuist weg beloven. Volgens hem zal het de overheid goud geld kosten om alle boeren volledig via een landschapsbeheervergoeding te compenseren voor het inkomensverlies dat gepaard gaat met een duurzamere bedrijfsvoering. ‘De benodigde bedragen moeten jullie niet onderschatten.’
De volgende stelling waarover gedebatteerd wordt is ‘meer innovaties zijn nodig om te voldoen aan de milieudoelstellingen’. Ook deze stelling past geheel in het straatje van organisator LTO, want die lobbyt stevig voor technische oplossingen voor het stikstofprobleem, in de hoop dat krimp van de veestapel dan minder nodig is. Tot nu toe is het grote probleem met deze oplossingsrichting dat dit soort technieken in de dagelijkse boerenpraktijk vaak aanzienlijk minder milieuwinst opleveren dan in proefopstellingen. Rechtbanken hebben al een streep gezet door technieken als luchtwassers en emissiearme stalvloeren.
Van Campen (VVD), Pierik (BBB) Roelof Bisschop (SGP) en Sieta van Keimpema (BVNL) vinden desondanks dat de overheid hier rekkelijker in moet worden. De VVD wil fors inzetten op het gebruik van methaan (een sterk broeikasgas dat koeien uitstoten) als biogas. Van Keimpema: ‘Er is een hele waslijst aan innovaties die stuklopen omdat de overheid die niet goedkeurt. Wij worden veel benaderd door belangenbehartigers die dat zeggen.’ Een boerin staat op en houdt het simpel: ‘meer weidegang is voor mij ook innovatie’.
De politici nemen de gelegenheid te baat om een paar punten uit hun verkiezingsprogramma te etaleren. D66 wil dat de hele Nederlandse sierteelt biologisch wordt. De SGP pleit voor een nieuw op te richten fonds voor landschapsbeheer door boeren. Het CDA wil de opgeheven productschappen opnieuw tot leven wekken. En Holman verklapt (‘ik mocht dit eigenlijk nog niet bekendmaken’) wat het NSC-programma zoal vermeldt over de landbouw. NSC wil de omvang van de veestapel ‘afstemmen op de milieugebruiksruimte en de hoeveelheid grond in Nederland’, en net als de BBB afscheid nemen van de kritische depositiewaarde als wettelijke maatstaf voor natuurschade.
LTO-voorzitter Sjaak van der Tak besluit de avond met een opsomming van zijn belangrijkste lobbyspeerpunten. Die komen allemaal min of meer op hetzelfde neer: de overheid moet meer geld uittrekken voor de boeren en die meer vrijheid gunnen om het stikstofprobleem naar eigen inzicht op te lossen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden