Dat was woensdagmiddag voorlopig de uitkomst van een debat over verbetering van het formatieproces. De verkenner moet zijn rol klein houden. Hij of zij krijgt de opdracht in de dertien dagen voordat de nieuwe Kamer wordt geïnstalleerd de duiding van de verkiezingsuitslag bij alle fracties te inventariseren. Ook mag de verkenner adviseren uit welke politieke partijen informateurs benoemd kunnen worden voor de fase daarna.
Na de moeizame formatie van 2021-2022, met 299 dagen de langste uit de parlementaire geschiedenis, uitten verschillende partijen hun zorgen over de gang van zaken na verkiezingsdag. GroenLinks-voorman Jesse Klaver sprak woensdag terugblikkend op 2021 van ‘een emotionele puinbak’.
Sinds 2012 heeft niet langer de koning de regierol in de formatie, maar de Tweede Kamer. In 2012 en 2017 wees verkiezingswinnaar VVD achtereenvolgens Henk Kamp en Edith Schippers als verkenner aan. In 2021 werd daarvan afgeweken met het aanwijzen van twee verkenners: Annemarie Jorritsma, toenmalig VVD-fractievoorzitter in de Eerste Kamer, en Kajsa Ollongren (D66), zittend minister van Binnenlandse Zaken.
Achteraf is de algemeen gedeelde analyse dat zij hun rol te breed hebben gemaakt. Zij spraken al over de contouren van een nieuw kabinet, waarin ook het CDA een rol zou moeten hebben. Bovendien lekte door een foto een aantekening onder de arm van Ollongren uit, waarin werd gesproken over de positie van CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt: ‘functie elders’.
Een evaluatiecommissie van wetenschappers adviseerde de verkenning voortaan weer uit te laten voeren door één persoon. Op verzoek van de Kamer bracht vorige week ook de Raad van State een spoedadvies uit. Het college stelde dat de verkenner ofwel aan vaste criteria moet voldoen, ofwel uit een bestaand ambt moet voortkomen.
Voor CDA, SGP, ChristenUnie en BBB was dit reden voor te stellen om in de verkenningsfase terug te grijpen op de koning. Een Kamermeerderheid voelt niets voor zo'n ‘hangende pootjes scenario’. Ook de suggestie van Klaver om de vicepresident van de Raad van State, in de volksmond ‘de onderkoning’, met de verkenning te belasten, kon niet op brede instemming rekenen.
D66-Kamerlid Joost Sneller wees op de gang van zaken in provincies na de verkiezingen van afgelopen maart. Daar hebben verkenners met succes nieuwe colleges weten te vormen. ‘Wat is er mis met die constructie?’ Ook VVD-Kamerlid Ingrid Michon-Derkzen wilde zich beperken tot nadere afspraken over de verkenner, ondanks het feit dat haar partij indertijd geen voorstander was van het schrappen van de rol van de koning.
Nu nog zelfstandig Kamerlid Pieter Omtzigt leek het verstandig straks naar een van de ministers van staat als verkenner te kijken. Daartoe behoren onder meer oud-premier Jan Peter Balkenende (CDA), en de oud-ministers Winnie Sorgdrager (D66), Jaap de Hoop Scheffer (CDA) en Sybilla Dekker (VVD).
Kamervoorzitter Vera Bergkamp zei dat wat haar betreft na 22 november een dag van ‘rust en reflectie’ in acht wordt genomen. Op 24 november beslissen de fractievoorzitters dan over de nieuwe verkenner, die op 5 december rapporteert. Op 6 december wordt de nieuwe Kamer beëdigd, die op 7 december debatteert over de verkiezingsuitslag en het benoemen van de informateur(s). De Kamer moet ook nog beslissen over een voorstel om in de verdere formatie te werken met termijnen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden