Dat schrijft demissionair minister Rob Jetten (Energie, D66) woensdag in een uitgebreide brief aan de Tweede Kamer. Hij noemt de overbelasting van het elektriciteitsnet een ‘ernstige situatie’ omdat die de energietransitie en daarmee het behalen van klimaatdoelen remt. En omdat het de Nederlandse economie schaadt als bedrijven niet snel genoeg kunnen verduurzamen.
Over de auteur
Tjerk Gualthérie van Weezel schrijft voor de Volkskrant over energie en de impact van de energietransitie op het dagelijks leven.
Met geld, maar vooral ook met aanpassing van regels en het versnellen van vergunningsprocedures wil Jetten stimuleren dat het stroomnet sneller wordt uitgebouwd en efficiënter wordt benut.
Al bij zijn aantreden als minister noemde Jetten het overbelaste stroomnet zijn grootste hoofdpijndossier. De laatste jaren is dat probleem alleen maar nijpender geworden. In een toelichting op de plannen liet Manon van Beek, bestuursvoorzitter van TenneT (de beheerder van het hoogspanningsnet), een kaartje zien dat inmiddels bijna helemaal rood kleurt. Op al die plekken is het net vol, bedrijven die daar een nieuwe aansluiting willen of hun bestaande aansluiting moeten uitbreiden, komen op een wachtlijst terecht.
Als voorbeeld van hoe snel het is gegaan, noemde Van Beek de Rotterdamse Haven. ‘We hadden daar een ambitieus plan voor de periode 2020-2030. Maar de gehele capaciteit die we voor die periode hadden gepland, is al voor 2022 bij ons aangevraagd.’
Dat netbeheerders dit niet hebben zien aankomen, valt hen niet echt aan te rekenen, zegt voorzitter Maarten Otto van Netbeheer Nederland. ‘Natuurlijk waren we met de kennis van nu eerder begonnen met bouwen. Maar de vraag naar elektriciteit is afgelopen tien jaar heel snel toegenomen. Door klimaatakkoorden, het dichtdraaien van de Groningse gaskraan en afgelopen jaren de energiecrisis.’ Zodra plannen concreet werden zijn de netbeheerders volgens Otto direct begonnen met ‘bouwen, bouwen, bouwen’. ‘Maar maken van infrastructuur kost gewoon tijd.’
Minister Jetten stelde wel dat de politiek ‘landelijk en lokaal’ in het verleden te veel heeft gekeken naar het rendement dat netwerkbedrijven maakten. ‘De overheid heeft hun faciliterende rol voor onze toekomstplannen is te lang onderschat.’
Hoe dan ook zijn de netbeheerders inmiddels uit alle macht aan het werk. Jaarlijks wordt er inmiddels zo'n 5 miljard euro gestoken in uitbreiding van het stroomnet. Dat is alleen nog altijd niet genoeg om de grote vraag naar elektriciteit de komende jaren bij te houden.
Naast de reeds geplande investeringen in het net ziet Jetten ‘drie sporen’ waarop hij de netcongestie te lijf wil: sneller bouwen, betere benutting van het elektriciteitsnet en beter gebruik maken van flexibiliteit. Veel van de maatregelen die hij schetst zijn onorthodox: ze vergen dat regelgeving en bezwaarprocedures worden aangepast en ingekort.
Zo wil Jetten dat de overheid, in overleg met netbeheerders, plekken gaat aanwijzen waar grote batterijen moeten komen. En hij wil dat in sommige gevallen zelfs al begonnen kan worden met uitbreiding van het elektriciteitsnet, terwijl de bezwaarprocedure nog loopt of bedrijven de aansluiting officieel nog niet hebben aangevraagd.
‘Dat is zeer uitzonderlijk’, zegt Jetten. Hij erkent ook dat de Raad van State dit ‘een spannende keuze’ vindt. ‘Natuurlijk kun je dat alleen doen als je heel goed samen met lokale overheden ecologisch onderzoek hebt gedaan. We gaan hier waarschijnlijk heel veel van leren, maar het niet doen betekent nog meer vertraging. Dus ik wilde het niet niet doen.’
Er is de afgelopen jaren al meer gedaan om het stroomnet flexibeler te gebruiken. Het net is eigenlijk vooral vol op een paar uur per dag, met name in de ochtend en de avond als zowel bedrijven en consumenten veel stroom gebruiken. Maar plannen om bedrijven een vergoeding te geven om op die momenten af te schakelen, hebben vooralsnog niet veel opgeleverd.
Daarom moeten alle Nederlandse bedrijven van het kabinet in de toekomst verplicht opgeven hoeveel stroom zij op verschillende momenten van de dag gebruiken en tegen welke prijs ze op die momenten zouden willen afschakelen. Otto verwacht dat dit veel kan opleveren. ‘We hebben dat onlangs bijvoorbeeld gezien met een bloementeler die betaald krijgt om in de avond zijn lichten aan te doen, daardoor kon een aantal andere bedrijven toch een aansluiting krijgen.’
Ook flexibel gebruik van huishoudens moet gestimuleerd worden als het aan Jetten en de netbeheerders ligt. Om de vraag naar stroom flexibeler te maken komen er regels voor ‘slimme apparaten’.
Het gaat dan bijvoorbeeld om warmtepompen en laadpalen voor elektrische auto’s die van buitenaf worden aangestuurd om in te spelen op de stroomvraag. Een warmtepomp begint dan bijvoorbeeld in de middag al het huis te verwarmen om vervolgens tussen 16 uur en 20 uur, als er veel stroomvraag is, op een laag pitje te draaien.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden