Of hij van vrouwen houdt, wil zijn oom weten. Ernest Burkhart (Leonardo DiCaprio) moet het bevestigen: ‘Ze zijn mijn zwakte.’ Het lijkt een onschuldige vraag, maar William Hale (Robert De Niro) is al een paar stappen verder. Hij ziet een lucratief huwelijk opdoemen voor zijn niet bijster slimme neef, die net is teruggekeerd uit de Eerste Wereldoorlog.
Hale, een veehouder, is een gerespecteerd man in het Osage-territorium, het deel van Oklahoma waar het Osage-volk zich heeft gevestigd. Hij kent iedereen en bemoeit zich overal mee. De Osage behoren tot zijn beste vrienden, zegt hij – als buitenstaander heeft hij zelfs hun taal geleerd. Dat onderscheidt hem van de meeste andere nieuwe inwoners van het gebied, die vooral uit egoïstische motieven gekomen zijn.
Want de Osage zijn niet alleen de ‘beste, mooiste mensen ter wereld’, volgens Hale. Ze zijn op dat moment ook de rijkste. In 1917 werd olie gevonden onder hun grond en sindsdien is hun welvaart explosief gestegen. Nieuwsploegen stromen toe om de rest van Amerika te laten zien hoe een inheems volk ineens over de duurste auto’s, de nieuwste mode, juwelen, grote landhuizen en personeel beschikt.
Over de auteur
Pauline Kleijer schrijft sinds 1999 voor de Volkskrant over film. Van haar hand verscheen het boek Cinema Express: over treinfilms en filmtreinen.
De olierechten zijn niet te koop: ze kunnen alleen worden geërfd. Dat verklaart waarom de Osage sinds een paar jaar zulke gewilde huwelijkspartners zijn. Ernest laat zijn oog vallen op Mollie (Lily Gladstone) en zij ziet ook wel wat in hem, vooral omdat hij zo weinig bedreigend lijkt. ‘Zijn oom is rijk, dus hij hoeft niet voor het geld te trouwen’, zegt een van Mollies zussen.
Killers of the Flower Moon, gebaseerd op het gelijknamige non-fictieboek van David Grann, is in zekere zin een liefdesdrama. Ernest en Mollie houden van elkaar, daarover laat de film geen twijfel bestaan. Het is wel een verknipte liefde, van beide kanten. Het huwelijk is het bedrieglijk kalme middelpunt in een web van gruwelijke moorden. Mollies naasten behoren tot de slachtoffers, maar hoe herken je het kwaad als het twee gezichten heeft? Als het zich zo dichtbij bevindt dat het bijna onzichtbaar wordt?
Aanvankelijk wilde Martin Scorsese, die samen met Eric Roth het scenario schreef, voor zijn verfilming dezelfde lijn volgen als het boek. Daarin beschrijft Grann de schokkende geschiedenis van de Osage-moorden vanuit een voor de hand liggend perspectief: dat van het onderzoek naar de daders. De terreur van de onopgeloste reeks moorden waaronder Osage County gebukt ging, was een interessante proef op de som voor de FBI, de nieuwe federale organisatie die zich onder het prille bewind van J. Edgar Hoover nog moest bewijzen. FBI-agent Tom White beet zich vast in de zaak, waar lokale autoriteiten het lieten afweten.
Zo’n film, waarin DiCaprio de integere White zou spelen, laat zich gemakkelijk uittekenen als een spannende whodunit, keurig opgelost aan het eind. Iedere regisseur had ermee uit de voeten gekund. Scorsese besloot, op advies van DiCaprio, het scenario waaraan hij al twee jaar had gewerkt helemaal om te gooien. Het perspectief moest bij de Osage komen te liggen. Bij dat rare huwelijk tussen Mollie en Ernest en ook bij de daders, die de Osage-gemeenschap jarenlang ongemerkt van binnenuit konden vergiftigen. De rol van White, nu gespeeld door Jesse Plemons, werd een bijzaak in het verhaal.
Achteraf gezien is het een logische keuze. Scorsese is immers de maker van Taxi Driver, Gangs of New York, Mean Streets, Goodfellas, The Irishman; misdaadfilms over grote en kleine gangsters, grotendeels verteld vanuit hun standpunt. Scorseses hoofdpersonen grossieren in geweld en corruptie. Natuurlijk kunnen acteurs als De Niro en DiCaprio, die allebei veelvuldig met Scorsese werkten, daarmee uit de voeten.
En toch is Killers of the Flower Moon iets volledig anders geworden, geen typische misdaadfilm en ook geen typische Scorsese: de 80-jarige regisseur blijft zichzelf opnieuw uitvinden, dit keer als de chroniqueur van een ander, afgelegen Amerika, waar de oprukkende beschaving een monsterlijk gezicht bleek te hebben, verborgen achter een vriendelijke glimlach. Waar een man als William Hale zich presenteerde als de pionier die Amerika opbouwt vanuit de ruwe wildernis, zogenaamd met respect voor de inheemse bevolking.
Scorsese fileert de inktzwarte geschiedenis en neemt daarbij zijn tijd, slaat af en toe een zijpad in en laat de acteurs het meeste werk doen. Krachtpatsers DiCaprio en De Niro zijn de vanzelfsprekende uithangborden, maar Gladstone vormt het – enigszins mysterieuze – emotionele zwaartepunt. Mollie lijkt onverstoorbaar en misschien naïef, maar ze weet dat van alle kanten gevaar dreigt. Haar kalmte is bedrieglijk: het is ook ongeloof, dat ze deelt met de kijker.
In Killers of the Flower Moon woelt het vooral onder de oppervlakte. Scorsese maakte een bedachtzaam en toch adembenemend drama. Naar de daders hoeven we geen moment te gissen, maar de spanning blijft voortdurend aanwezig, alle 206 minuten lang. Dat heeft alles te maken met het verschoven perspectief.
Van alle manieren waarop het boek verfilmd had kunnen worden, koos Scorsese voor de indringendste. Hij toont de Osage-moorden niet als een reconstructie achteraf, veilig op afstand, maar laat het duivelse onrecht zien terwijl het gebeurt — in het volle daglicht, een giftige cocktail van hebzucht, moreel bederf, racisme, gevaarlijke afhankelijkheid en ja, ook liefde.
Drama
★★★★☆
Regie Martin Scorsese.
Met Leonardo DiCaprio, Lily Gladstone, Robert De Niro, Jesse Plemons.
206 min., in 148 zalen.
Tientallen verdachte sterfgevallen, en de politie doet niets. Of bitter weinig. In Osage County, Oklahoma, leeft de bevolking rond 1923 in grote angst. Dat wil zeggen: het deel van de bevolking dat behoort tot het indiaanse Osage-volk, want zij lopen het meeste gevaar vermoord te worden. Het belangrijkste motief? Geldzucht.
Het verhaal van de Osage leek even op een sprookje. Nadat ze door de overheid waren verdreven uit Kansas, streken de Osage eind negentiende eeuw neer in het noorden van Oklahoma, waar ze de rechten op het land – en op alle grondstoffen – wisten te bemachtigen. Het is een kale uithoek van Amerika waar niemand wil wonen, tot er enorme hoeveelheden olie worden ontdekt. De Osage worden steenrijk.
De olie, het zwarte goud, trekt allerlei gelukszoekers naar het gebied, lang niet altijd goed volk. Op vele manieren slaan ze een slaatje uit de rijkdom. Sommigen worden financieel voogd (veel Osage werden niet bekwaam geacht om hun eigen geldzaken te beheren) en drukken zo het nodige achterover. Anderen doen aan oplichting; de Osage betaalden tot tien keer meer dan normaal voor goederen en diensten. Daarnaast wordt er volop ingetrouwd, want de olierechten van de Osage zijn alleen overdraagbaar via het erfrecht. Wie trouwt met iemand die ‘hoofdrechten’ heeft, kan na diens dood alles opstrijken.
En zo begint het: een voor een sterven vele Osage een vreemde dood, door de autoriteiten toegeschreven aan ziekte, alcoholisme of zelfmoord. Zelfs wanneer onomstotelijk moord is vastgesteld, wordt de zaak snel weggemoffeld. Getuigen en nieuwsgierige privédetectives worden omgelegd. Pas wanneer de FBI zich ermee bemoeit, komt de waarheid aan het licht. Kersverse FBI-baas J. Edgar Hoover beschouwt het als goede reclame voor zijn bureau.
In zijn boek Killers of the Flower Moon – The Osage Murders and the Birth of the FBI uit 2017 laat onderzoeksjournalist David Grann zien dat het FBI-succes niet het volledige verhaal vertelde. Het ‘tijdperk van terreur’ duurde langer dan gedacht en omvatte veel meer, nog altijd onopgeloste moorden. Grann beschouwt de macabere zaak als uitvloeisel van ‘een moorddadig systeem’.
Leonardo DiCaprio wordt alom geprezen (en her en der getipt voor een Oscar) voor zijn hoofdrol in Killers of the Flower Moon. Zijn invloed op de film gaat verder dan het acteerwerk: DiCaprio is ook een van de producenten. De acteur, die al langer actief is als producent, nam in 2016 een optie op David Granns boek Killers of the Flower Moon, nog voordat het gepubliceerd was. In de strijd om de filmrechten (naar verluidt wilden ook George Clooney en Brad Pitt het boek verfilmen), trok DiCaprio aanvankelijk aan het kortste eind. Toen het project terechtkwam bij Martin Scorsese — met wie hij vijf keer eerder samenwerkte — raakte hij er alsnog bij betrokken.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden