Na de Tweede Kamerverkiezingen van 2021 kwamen er zeventien partijen in de Tweede Kamer. De verwachting is dat het er na de verkiezingen in november opnieuw veel zullen zijn. De meeste kiezers (80 procent volgens het EenVandaag Opiniepanel, 26/9) vinden dit een onwenselijke ontwikkeling. Het leidt tot bezorgdheid over de effectiviteit en stabiliteit van de politieke besluitvorming.
Over de auteur
Lambèr Royakkers is hoogleraar Ethiek van de Digitale Samenleving aan de Technische Universiteit Eindhoven.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Kijken we bijvoorbeeld naar de laatste zetelpeiling (EenVandaag, 17/10) dan is een voor de hand liggende coalitie van minder dan vier partijen haast onmogelijk. De roep om een kiesdrempel in te voeren, waarbij een partij een minimumaantal stemmen moet behalen om in het parlement te worden vertegenwoordigd, wordt daarom steeds luider.
Hoewel dit op het eerste gezicht aantrekkelijk lijkt, heeft de invoering van een kiesdrempel ook serieuze nadelen. Stel dat we de kiesdrempel leggen op 5 procent, zoals in Duitsland en België, zodat een partij in het parlement kan worden vertegenwoordigd bij minstens 7 zetels.
Kijken we naar de laatste zetelpeiling dan zouden we vijf tot zeven partijen (VVD, PVV, GL/PvdA, BBB, NSC en misschien D66 en PvdD) overhouden. De andere partijen verdwijnen, maar die vertegenwoordigen wel ongeveer 20 procent van de kiezers. Hierdoor gaan dus ook 20 procent van de stemmen verloren, met als gevolg dat het nieuwe parlement minder democratisch is, omdat niet alle stemmen volledig worden weerspiegeld.
Dit kan dan leiden tot minder oprechte stemkeuzes en zal strategisch stemgedrag in de hand werken. Kiezers zullen er immers voor willen zorgen dat hun stem niet verloren gaat door de kiesdrempel. Een ander nadeel is dat een kiesdrempel de representatie van minderheden in het parlement negatief beïnvloedt.
Een veelbelovende aanvulling op de kiesdrempel is het geven van meerdere voorkeurstemmen, zeg drie, aan kiezers waarbij de eerste voorkeur wordt meegenomen in de stemming, tenzij de partij van de eerste voorkeur de kiesdrempel niet haalt, dan wordt de tweede voorkeurstem meegenomen. En als ook de tweede voorkeur niet voldoende is voor de kiesdrempel, dan geldt de derde voorkeurstem.
Dit systeem biedt een aantal voordelen. Ten eerste wordt het verloren gaan van stemmen geminimaliseerd, omdat de stem van een kiezer wordt overgedragen naar een andere keuze als de partij van zijn eerste keuze de kiesdrempel niet haalt. Ten tweede zal men minder neigen naar strategisch stemgedrag dan bij de ‘traditionele’ kiesdrempel, omdat kiezers hun echte voorkeuren kunnen uiten zonder zich zorgen te hoeven maken over de kans dat hun stem verloren gaat. En ten derde worden kiezers aangemoedigd tot actievere bemoeienis bij het politieke proces, omdat ze meerdere voorkeurstemmen kunnen uitbrengen; dit geeft bovendien veel informatie over de voorkeur van kiezers voor mogelijke coalities.
Een nadeel is dat het systeem iets complexer is dan ‘one man, one vote’, maar dit kan goed worden begeleid door een stemcomputer. De kritiek dat zo’n systeem niet veilig is, kan worden ondervangen door een stemprinter. Met dat systeem voeren kiezers hun voorkeurstemmen in op een computer, die hun stem daarna afdrukt op een biljet. De geprinte biljetten worden in de stembus gestopt en kunnen steekproefsgewijs worden nageteld als er wordt getwijfeld aan de betrouwbaarheid van de stemcomputers.
In een tijd waarin de politieke versnippering toeneemt en er bezorgdheid bestaat over de effectiviteit van de politieke besluitvorming, is het essentieel om na te denken over innovatieve hervormingen van ons kiesstelsel. De invoering van een kiesdrempel 2.0 is zo’n veelbelovend alternatief voor de traditionele kiesdrempel.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden