Ook probeert het kabinet de overtredingen van KLM ‘kleiner’ te maken dan deze daadwerkelijk zijn, betoogt Kremers. Een en ander blijkt uit een gepeperde brief die de staatsagent dinsdag heeft verzonden aan demissionair minister Sigrid Kaag van Financiën, in handen van de Volkskrant.
Kaag maakte vrijdag bekend dat het kabinet geen stappen onderneemt tegen KLM voor het overtreden van de staatssteunregels. De luchtvaartmaatschappij werd in 2020 door de overheid van een faillissement gered. Het bedrijf kreeg toen 3,4 miljard euro aan staatssteun. In ruil daarvoor moest KLM zich aan een reeks afspraken houden, onder meer over bezuinigingen en loonoffers.
Over de auteur
Ashwant Nandram is economieverslaggever voor de Volkskrant. Hij schrijft onder meer over de luchtvaart en spoorwegen. In 2020 won hij de journalistiekprijs de Tegel.
Maar aan belangrijke afspraken met de Nederlandse staat heeft KLM zich niet gehouden, concludeerde Jeroen Kremers, de ‘staatsagent’ die namens de overheid toezicht hield op de afspraken inzake de staatssteun.
Het bedrijf voerde onvoldoende bezuinigingen door, terwijl KLM volgens de voorwaarden van de staatssteun nadrukkelijk meer op de kosten had moeten besparen. Het salaris van piloten werd verhoogd en medewerkers kregen een winstdeling uitgekeerd, beide in strijd met de gemaakte afspraken.
Dat KLM contractuele afspraken met de Nederlandse staat aan zijn laars lapte oogstte eerder al grote kritiek in zowel de samenleving als de politiek. De Tweede Kamer reageerde verontwaardigd. De VVD zei dat KLM met belastinggeld net zo leek om te gaan als met koffers. ‘Je geeft het in goed vertrouwen af, maar je moet maar zien hoe je het terugkrijgt. Dit kan natuurlijk niet.’
De ChristenUnie sprak in dit verband over ‘brokkenpiloten en morele laagvliegers’. De PvdA zei dat KLM ‘losgevlogen lijkt van de werkelijkheid’. Volgens D66 was het bedrijf ‘moreel verplicht’ zich aan afspraken te houden. ‘Welk signaal geeft dat aan maatschappij en belastingbetaler, wat als er weer crisis komt?’
Ook demissionair minister Kaag is niet blij met het niet nakomen van de afspraken door KLM, schreef ze vrijdag. Het heeft volgens haar ‘ontegenzeggelijk afbreuk gedaan aan de maatschappelijke positie van KLM’. Ook ‘draagt het niet bij aan draagvlak voor het verstrekken van steun aan individuele bedrijven in de toekomst’.
Desalniettemin ging het kabinet vrijdag niet over tot het opleggen van sancties aan KLM, omdat deze volgens juristen ‘geen reële kans van slagen’ hebben. Staatsagent Kremers noemt die keuze in zijn brief ‘moeilijk te begrijpen’.
In Kremers reactie op het kabinetsbesluit, waarin hij voor het eerst zijn pijlen richt op het demissionaire kabinet, wordt de mate waarin KLM de regels heeft overtreden ‘kleiner en kortdurender gemaakt dan deze feitelijk is’.
Zo stelt demissionair minister Kaag dat het bedrijf in 2021 en 2022 wel voldeed aan de bezuinigingseis en pas in 2023 die voorwaarde schond. Volgens de staatsagent heeft KLM echter ‘nooit voldaan’ aan zijn verplichting inzake bezuinigingen.
Ook maakt Kremers gehakt van de twee juridische analyses waar Kaag haar besluit op baseert. Beide juridische adviezen zouden niet onafhankelijk zijn. Firma Linklaters heeft het steunpakket in 2020 in opdracht van Financiën ‘in elkaar gezet met voorwaarden die, aldus de brief nu van de minister, niet handhaafbaar zijn’. De tweede analyse komt van de landsadvocaat, ‘die evenmin onafhankelijk’ is.
Ook stelt Kremers dat de regering ‘meer handhavingsmiddelen beschikbaar’ heeft dan tot nu toe zijn overwogen. Kaag vroeg de twee advocatenkantoren om een aantal vervolgstappen te onderzoeken, zoals het eisen van schadevergoedingen en het ontslaan of aansprakelijk stellen van KLM-bestuurders.
Volgens de staatsagent is die lijst onvolledig: ‘Het Framework Agreement (het 24 pagina’s tellende contract tussen KLM en de Nederlandse staat over de staatssteun, red.) is een privaatrechtelijke overeenkomst. Derhalve staan ook privaatrechtelijke wegen open voor handhaving en schadeverhaal.’
In de overeenkomst tussen de Nederlandse staat en KLM zijn de mogelijkheden van arbitrage en van een gang naar de rechter expliciet vastgelegd, beklemtoont Kremers. ‘Dat zal niet voor niets zijn gebeurd.’
Daarmee lijkt het werk van de twee kantoren volgens de staatsagent ‘vooral gericht op vermijding van enig formeel procesrisico’. Zo verdwijnt volgens Kremers het doel om met een samenhangende inzet van middelen naleving af te dwingen en het gezag van de overheid te beschermen naar de achtergrond.
Kremers benadrukt dat de Nederlandse staat een van de grootste aandeelhouders is van KLM’s moederbedrijf Air France-KLM. Hij oppert de mogelijkheid het vertrouwen op te zeggen in het bestuur en de commissarissen van KLM.
Ook stelt hij voor het 24 pagina’s tellende contract tussen KLM en de overheid – waarvan de inhoud tot op heden geheim is – ‘geschoond voor eventuele bedrijfsvertrouwelijke gegevens, openbaar te maken, zodat eenieder zich hierover een eigen oordeel kan vormen’.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden