Niet alleen Polen zelf is aan een rampscenario ontsnapt, nu de regerende partij PiS geen meerderheid heeft behaald. De verkiezingsuitslag verlost ook Brussel van een lastig probleem.
De overwinning van de oppositie bij de parlementsverkiezingen in Polen is uitermate verheugend. Polen stond op een tweesprong. Bij de overwinning zou de regerende partij PiS nog eens vier jaar kunnen doorgaan met de afbraak van de liberale democratie. De zege van oppositieleider Donald Tusk en zijn medestanders opent juist de weg naar een herstel van democratie en rechtsstaat.
Waarschijnlijk wordt Tusk de nieuwe premier van Polen. Natuurlijk zal hij veel obstakels op zijn weg vinden. Hij moet een coalitie vormen van drie partijen die weinig met elkaar gemeen hebben, behalve het verlangen om de PiS weg te krijgen. Het terugdraaien van de PiS-hervormingen die de onafhankelijkheid van de rechtspraak hebben aangetast is een complexe opgave. Onduidelijk is de rol die de aan PiS gelieerde president Andrzej Duda, die nog tot in 2025 in functie blijft en de bevoegdheid heeft om wetten tegen te houden. Daarnaast krijgt Tusk te maken met een gepolariseerde samenleving en hevige oppositie van PiS, die geen meerderheid kreeg, maar wel de grootste partij bleef.
In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.
Niettemin is Polen aan een rampzalig scenario ontsnapt. Bij een zege zou PiS zijn doorgegaan met de afbraak van democratie en rechtsstaat. In dat geval zou Polen mogelijk een point of no return hebben bereikt, net als Hongarije, waar de antiliberale regering van Viktor Orban zo’n sterke greep op de samenleving heeft gekregen dat de oppositie nauwelijks meer kan winnen.
Ook voor de Europese Unie is de zege van de oppositie goed nieuws. Een zege van PiS zou het antiliberale blok in de EU hebben versterkt. Daardoor zouden Polen en Hongarije telkens weer zand in de Europese machine kunnen strooien. Door de nederlaag van PiS is de Hongaarse premier Viktor Orbán in veel opzichten alleen komen te staan, hooguit gesteund door de pro-Russische populist Robert Fico, die onlangs premier van Slowakije werd. Maar Fico’s positie in een coalitieregering is niet al te sterk, en Slowakije is een minder groot en belangrijk land dan Polen.
De PiS-regering ondergroef de geloofwaardigheid van de EU als een alliantie van liberale democratieën. Zij lapte democratische waarden aan haar laars, zonder dat de EU voldoende mogelijkheden had daartegen op te treden. De zege van de oppositie verlost Brussel niet alleen van een lastig probleem; zij bevestigt ook dat veel Polen de Europese waarden delen.
Source: Volkskrant