Op een pleintje aan een rotonde in de Brusselse wijk Schaarbeek zit pensionado Assi (71). In zijn ene hand houdt hij een sigaret, in zijn andere een plastic bekertje koffie. Normaal gesproken verdrijft hij op dit bankje dagelijks de verveling, samen met zijn ‘Marokkaanse broeders’. Maar vandaag kijkt hij bezorgd. Via de app heeft hij een filmpje ontvangen van de Tunesische Abdesalam L., de man die maandagavond twee Zweedse voetbalsupporters doodschoot en een derde zwaar verwondde.
‘Deze daad is niet goed voor moslims en niet goed voor deze wijk’, zegt hij in gebrekkig Nederlands. Recent werd Schaarbeek, een wijk die vele nationaliteiten huisvest, al opgeschrikt door vechtpartijen. Deze terreurdaad komt hier bovenop. ‘Dit mag de haat niet aanwakkeren’, zegt Assi, terwijl hij deze dinsdagmiddag uitkijkt op politiehekken die worden bewaakt door stoïcijns kijkende agenten.
Er staan journalisten uit allerlei landen, van Italië tot Amerika. Buurtbewoners delen flesjes water, kauwgom en thee uit terwijl de journalisten wachten op meer nieuws. Want achter de afgesloten hekken bevindt zich Al Khaima (vertaald uit het Arabisch: de tent), een populair café waar normaliter met name Belgen met Marokkaanse wortels samenkomen om thee te drinken en grillgerechten te eten.
Het is dit café waar een getuige dinsdagochtend heel vroeg een verdachte man zag zitten. Hij zou hem hebben herkend aan zijn feloranje jas, de jas die L. ook droeg tijdens de aanslagen. Kort daarop viel de politie hier binnen. Tijdens de arrestatie werd L. geraakt door een politiekogel, en niet veel later werd hij dood verklaard in het ziekenhuis. In het café trof de politie ook een tas aan met daarin kleding en het semi-automatische wapen waarmee L. de avond ervoor de aanslag pleegde.
Veel inwoners van Schaarbeek reageren gelaten op het nieuws dat er die ochtend een mogelijke terrorist is doodgeschoten, die uit hun wijk afkomstig was. Ze zijn het gewend, zegt de 17-jarige Isam, die tijdens de lunchpauze van zijn school snel een broodje haalt bij een bakkerij. In 2016 stond Schaarbeek ook al volop in de schijnwerpers, omdat de daders van de terroristische aanslagen op onder meer het vliegveld in Brussel zich daar schuil hielden. ‘Het is voor ons normaal’, zegt hij schouderophalend.
Meteen na de aanslag wordt gespeculeerd over het motief. Aanvankelijk gaat de Belgische justitie ervan uit dat L. het specifiek op Zweden had gemunt. Immers: mede door een reeks koranvernietigingen in Zweden en Nederland is het risico op een terroristische aanslag in Europa toegenomen. ‘Verscheidene pro-IS kanalen hebben via sociale media opgeroepen tot vergeldingsacties tegen westerse landen, waaronder expliciet Zweden en in mindere mate Nederland’, schreef de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid eind mei.
Na de aanslag publiceerde L. bovendien een filmpje op sociale media, waarin hij aankondigde drie Zweden te hebben neergeschoten. Hij omschreef zichzelf als soldaat van IS.
Maar gedurende de dag laat het Belgische Openbaar Ministerie weten dat het conflict in Israël en de Gazastrook ook een motief voor L. geweest zou kunnen zijn. Op zijn – inmiddels verwijderde – Facebookprofiel toonde hij sympathie voor Hamas. En dus, vindt de Belgische justitie, is het te vroeg om dit motief al uit te sluiten.
Voor zover nu bekend handelde L. alleen. Tijdens een persconferentie dinsdagmiddag laat de Belgische justitieminister weten dat de man, die illegaal in België verbleef, bij de veiligheidsdiensten niet in het vizier was ‘wegens gewelddadig extremisme’. L. had in 2019 asiel aangevraagd in België, maar zijn aanvraag werd een jaar later afgewezen. Daarna verdween hij van de radar.
Toch was L. geen onbekende bij justitie. In 2016 ontving de Belgische overheid van een buitenlandse inlichtingendienst ‘onbevestigde informatie’ dat L. van plan was om naar een conflictzone te vertrekken voor de jihad. Volgens justitieminister Vincent Van Quickenborne was dat destijds niets bijzonders; dat jaar werden bloedige aanslagen gepleegd op onder meer het Brusselse vliegveld Zaventem en metrostation Maalbeek. ‘We kregen in die periode tientallen meldingen per dag. De informatie is onderzocht, er kon niets mee gedaan worden.’
Eerder dit jaar kwam L. opnieuw in het vizier van de Belgische justitie. Hij zou een bewoner van een asielzoekerscentrum hebben bedreigd. Het slachtoffer deed aangifte en stelde dat L. in Tunesië was veroordeeld voor terrorisme. Dit laatste bleek niet te kloppen. Toch stond voor dinsdag een overleg gepland van het zogenoemde ‘joint investigation centre’, een deskundigenbijeenkomst om het profiel van L. te bespreken.
‘De vraag is: had het anders kunnen lopen’, zegt Van Quickenborne. Volgens hem heeft België veel geleerd na de eerdere aanslagen van 2016, en zijn de afgelopen jaren meerdere aanslagen afgewend. ‘Maar we zullen kritisch kijken naar onszelf, de waarheid moet bovenkomen.’
In de wijk Schaarbeek zijn de hekken bij café Al Khaima aan het einde van de middag verdwenen. Evenals de agenten en de meeste pers. De rolluiken van het café zitten potdicht. Zo levenloos als het café oogt, zo levendig is het twee deuren verderop. Bij de mannenkapper klinkt het gezoem van een scheerapparaat. De zaak was de hele dag op last van de politie gesloten, en mag nu weer open. De vraag of hij iets kwijt wil over de gebeurtenissen van de afgelopen 24 uur, wordt door de kapper met wantrouwende blik beantwoord. Hij lijkt er liever niks van te willen weten. ‘Aanslag? Welke aanslag?’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden