Deze week werd het westen van Afghanistan opnieuw getroffen door een zware aardbeving, luttele dagen nadat een aantal zware aardschokken in dezelfde regio meer dan duizend levens had geëist. Tussen 7 en 15 oktober troffen liefst 5 zware aardbevingen en 23 naschokken een gebied ter grootte van de Noordoostpolder.
De rampzalige reeks aardbevingen startte op zaterdag 7 oktober om kwart voor elf ’s morgens lokale tijd. Vrijwel alle mannen waren op dat moment aan het werk op hun land of in de nabijgelegen stad Herat. Volgens Unicef bestonden de slachtoffers daarom voor 90 procent uit vrouwen en kinderen. De eerste beving had een kracht van 6,3 op de schaal van Richter. Een half uurtje later volgde een tweede beving van 6,3. Om kwart voor twaalf volgde een derde van 5,9 in hetzelfde gebied.
OVER DE AUTEUR
Sam Gerrits is aardwetenschapper en wetenschapsjournalist.
De woningen in de dorpen van Afghanistan zijn opgetrokken uit leem — een mengsel van stro, mest, klei en zand. In een droog klimaat hebben de dikke muren het eeuwige leven. Ze houden de huizen koel in de zomer en warm in de winter. Maar ze zijn bijzonder gevoelig voor aardbevingen. Bij de eerste aardschok storten ze al in. Minstens elf complete dorpen verdwenen van de kaart.
Op woensdag 11 oktober om kwart voor vijf ’s morgens werd de getroffen regio opnieuw opgeschrikt door een aardbeving van 6,3 Richter. In de ochtend van zondag 15 oktober volgde een vijfde zware aardbeving. Omdat inmiddels iedereen in de openlucht sliep, kwamen deze keer ‘slechts’ drie mensen om.
De psychologische impact van deze serie dreunen, in een gebied van 20 bij 20 kilometer, is ongekend. In het droge landklimaat wordt het nu snel kouder, maar de angstige dorpelingen mijden hun huizen. Ze overnachten in geïmproviseerde tenten of in de openlucht. De paniek is extra groot omdat in dit deel van Afghanistan sinds mensenheugenis geen aardbevingen zijn voorgekomen. Hulp van de overheid is er vrijwel niet. Sinds de Taliban aan de macht kwamen en buitenlandse hulp werd stopgezet, verkeert het land in een diepe crisis.
Deze bevingen waren ondiep, tussen de 6 en 7 kilometer. Dat is ongebruikelijk. Aardbevingen ontstaan op doorgaans meer dan 10 kilometer in de aardkorst. Ze ontstaan door plaattektoniek. Aardschollen (reusachtige puzzelstukken aardkorst) schuiven langs elkaar, als vellen op hete erwtensoep. Waar ze elkaar raken, wordt gesteente samengeperst en ontstaan gebergten. Hoe ondieper een aardbeving is, des te groter de schade aan de oppervlakte.
Volgens James Jackson, hoogleraar plaattektoniek aan de universiteit van Cambridge, is deze serie van vijf zware aardbevingen in acht dagen zeer ongebruikelijk. ‘Er ligt een bekende scheur in de aardkorst in dit gebied, de Herat-breuk, maar deze bevingen ontstonden juist in een oostelijke uitloper van het gebergte Kopet-Dag.’
Dit Iraanse gebergte wordt net als de Himalaya tussen de Euraziatische tektonische plaat en de Indiase plaat opgeduwd en samengeperst, maar er zit een ‘puzzelstukje’ tussen dat normaal gesproken inactief is: de Centraal Oost-Iraanse Microplaat.
Jackson: ‘De breuken in al deze gebergten staan onder gigantische stress, maar omdat veel ervan gewoonlijk niet bewegen, zijn ze niet goed in beeld. Breuken die wel bewegen, produceren voortdurend aardbevingen, en zijn zo in kaart te brengen. Als ze niet bewegen, weet je niet waar ze zijn. Aardbevingen in gebergten zullen daarom ook in de toekomst veel slachtoffers maken.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden