De afgelopen periode zijn Centraal- en Oost-Europa weer regelmatig in het nieuws, helaas vaak negatief. Zo was er een schokkende uitslag van de verkiezingen in Slowakije, een land waar een paar jaar geleden nog een journalist werd vermoord. En dan was er de hete verkiezingsstrijd in Polen, waar de zittende regering al sinds 2015 aan de stoelpoten van de rechtsstaat zaagt.
Wie het nieuws volgt in Nederland zou denken dat Centraal- en Oost-Europese landen zich massaal overgeven aan achterhaalde ideeën en dat autoritaire regeringen een deel van Europa vertegenwoordigen dat conservatiever wordt. Maar schijn bedriegt. Centraal- en Oost-Europa worden maatschappelijk gezien vaak progressiever. Helaas gaat die ontwikkeling gepaard met groeipijnen in de politieke arena die de prille democratieën zwaar aantasten.
Over de auteur
Tiewen Visser is historicus en tekstschrijver en woont en werkt sinds 2018 in Polen.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Nederlandse media berichtten helaas nauwelijks over de successen van progressieve politici in dit deel van Europa, zoals premier Kaja Kallas van Estland of premier Robert Golob en president Nataša Pirc Musar van Slovenië, waar sinds kort weer een progressieve wind waait nu Janez Janša is weggestemd. En dan is er nog Letland, dat als eerste Europese land een openlijk homoseksueel staatshoofd koos in de persoon van Edgars Rinkēvičs.
Ook landen als Slowakije en Polen, die worstelen met conservatieve politici, hebben onder de oppervlakte van dat alles helemaal niet altijd zo’n andere visie op de wereld als sommige Nederlanders willen geloven. Zo koos Slowakije na de moord op journalist Ján Kuciak en zijn verloofde voor de zittende president Zuzana Čaputová. Zij is een progressief-liberale president die zich niet stilhoudt voor de rechten van bijvoorbeeld de lhbti-gemeenschap.
Intussen behaalde de Slowaakse pro-Europese partij Progressief Slowakije zeer veel stemmen in de afgelopen verkiezingen. Veel Slowaken zijn juist klaar met het conservatieve beleid van Robert Fico van de grootste partij SMER, die voorheen al vaak aan de macht was in het land.
Uit buurland Polen komt sinds 2015 vrijwel alleen maar negatief nieuws. Vreemd is dat niet, want de regerende rechts-nationalistische partij Recht en Rechtvaardigheid (PiS) heeft hier sinds 2015 de rechtsstaat en progressieve waarden veel kwaad gedaan.
Opvallend genoeg worden de beslissingen van de regering genomen tegen een decor waarin Polen juist progressiever wordt. In elke poll en elk onderzoek blijkt dat het land de kerk langzaam de rug toekeert en dat het steeds positiever denkt over bijvoorbeeld abortus. Het is dan eigenlijk ook niet zo verrassend dat de prodemocratische oppositiepartijen meer zetels behaalden dan PiS in de verkiezingen van afgelopen zondag.
Centraal- en Oost-Europa zijn geen homogene groep landen. Het zijn landen met verschillende culturen, talen en verschillende politieke processen. Een deel van de bevolking van deze landen is misschien vaker conservatief, dat betekent niet dat de progressieven marginaal zijn of zelfs compleet afwezig.
Wanneer we in Nederland geen oog hebben voor de successen van de progressieve veranderingen in de maatschappij of politiek, maken we een karikatuur van de situatie en lijkt het alsof we alleen onze vooroordelen over een ‘achterlijk Oost-Europa’ willen bekrachtigen.
Natuurlijk moeten we blijven lezen over wat er misgaat, maar als we net doen of alles alleen bergafwaarts gaat, zonder context te schetsen, is het net of autoritaire regeringen enkel de kop op kunnen steken in Centraal- en Oost-Europese landen. Als we inzoomen op de samenleving, zien we mensen die eigenlijk helemaal niet zoveel verschillen van ons.
De levensstandaard is fors toegenomen in de regio en veel kiezers worstelen met dezelfde problemen en zorgen, zoals opgelopen kosten van levensonderhoud of huizenprijzen. Populisten hebben makkelijke antwoorden op problemen en proberen intussen hun verworven conservatieve waarden of gebruiken te verdedigen. Dat laatste klinkt ons vast bekend in de oren, want ook in Nederland worstelen we met deze clashes tussen oude en nieuwe ideeën.
Om die reden is het zo belangrijk om de politieke ontwikkelingen in hun context te plaatsen en ook oog te hebben voor wat wél goed gaat. Juist dan zien we in dat autoritaire regeringen en populisme hand in hand gaan en dat deze gevaren veel dichterbij zijn dan we denken, ook in Nederland.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden