Verwarring alom. Daar loopt ineens de Poolse toptennisser Iga Swiatek het veld op in Montreal, met één opvallend detail: er zit een pleister over haar mond geplakt. En jawel: dat blijft zo gedurende haar training voor de Canadian Open. Swiatek verklaarde haar keuze later niet, maar al gauw ontdekten journalisten het antwoord: dit is een uitvinding van ademcoaches zoals bestsellerauteur Patrick McKeown, noteerde ook de Volkskrant onlangs.
Coaches zoals McKeown beweren dat sporters die hun mond afplakken beter trainen en dus ook beter presteren. De truc zou een efficiëntere ademhaling afdwingen en zelfs op de meest inspannende momenten méér zuurstof vrijmaken dan ‘gewone’ ademhaling, zo is het idee. Daarom plakt bijvoorbeeld ook voetbalspits Erling Haaland van Manchester City zijn mond af tijdens zijn slaap en etaleert hij de mondpleister op Instagramfoto’s.
Over de auteur
Ronald Veldhuizen schrijft voor de Volkskrant over medisch onderzoek, psychologie en (neuro-)biologie. Daarnaast geeft hij cursussen wetenschapsjournalistiek.
Maar werkt het? Dat kan tegenvallen, zeggen sportfysiologen. ‘Het is een interessante gedachte’, zegt fysiologiehoogleraar Jan Hindrik Ravesloot van Amsterdam UMC. ‘Maar mijn indruk, en dan sla ik het plat, is dat het kolder is.’ Onderzoeker sportfysiologie Ruby Otter van de Hanzehogeschool in Groningen is ook sceptisch. ‘Er is nauwelijks bewijs voor en de kwaliteit van het onderzoek is matig.’
Kleine voordelen van neusademhalingstraining zijn er misschien wel. Met veel slagen om de arm, dat wel. ‘Als je je ademhaling in het algemeen vertraagt, verlaag je je hartslag’, zegt Otter. ‘Hoe lager de hartslag, hoe meer tijd je hart heeft om zich te vullen met bloed, en hoe meer bloed het daarna rondpompt. De hartspier pompt dan krachtiger en dat kan bij bepaalde sporten wel helpen.’ Maar een onderzoek dat het aparte nut hiervan aantoont, heeft Otter niet kunnen vinden.
Een ander mogelijk pluspunt dat de ademcoaches noemen: lucht die via de neus binnenkomt, is vaak schoner en vochtiger. Daar zit wat in. ‘De neus filtert troep en soms zelfs virussen en bacteriën’, zegt fysiologiehoogleraar Maria Hopman van het Radboud UMC.
In theorie kan die warme, vochtige en schonere neuslucht goed zijn voor sporters, zegt bewegingswetenschapper Mathijs Hofmijster van de Vrije Universiteit Amsterdam. ‘Denk maar aan schaatsers of andere wintersporters. Die ademen vaak koude en droge lucht via de mond in. De helft lijdt dan ook aan inspanningsastma.’ Maar in de praktijk lukt het schaatsers vaak niet om altijd maar door de neus te ademen, voegt hij er meteen aan toe.
Eigenlijk is het nogal wiedes dat sporters ‘hun waffel open doen’ wanneer ze zo hard mogelijk willen gaan, zegt fysiologiehoogleraar Jan Hindrik Ravesloot van Amsterdam UMC. ‘Je kunt wel zeggen, adem door je neus, maar de neus is een nauw rietje als je snel en diep moet ademen. Op een gegeven moment heb je meer lucht nodig en dat gaat maar moeilijk door dat rietje.’
Toch zouden mondafplakkers beter af zijn door al dat extra zware neusademhalen, vinden de ademcoaches. Ze verwijzen naar een aantal wetenschappelijke studies waarin sporters door hun neus ademhalen tijdens de training en daarmee beter zouden gaan presteren. Zo liet bewegingswetenschapper George Dallam van Colorado State University een groep van tien gezonde sporters een half jaar met neusademhaling trainen. Het resultaat: de sporters verspilden minder zuurstof, doordat hun ademhalingsspieren zuiniger werkten, aldus de onderzoekers.
Maar dat soort studies zijn vaak klein van opzet, en er is meestal geen groep ‘gewone’ ademhalers die ter controle een andere training krijgt. Dat maakt veel beweringen pseudowetenschappelijk, schrijft Camilla Illidi van de McGill-universiteit in Montreal begin dit jaar in een overzichtsstudie. In veel studies zitten proefpersonen die toch al iets nieuws willen proberen. De onderzoekers geloven er vaak zelf ook in, en kunnen achteraf de mooiste resultaten presenteren.
Juist de bewering dat de ademhalingsspieren beter worden van mondafplakkerij, kun je volgens Hopman veel makkelijker en preciezer onderzoeken. ‘Je hebt apparaatjes om ademhalingsspieren te trainen waarop je de weerstand kunt instellen. Zet bij een groep de weerstand hoog en bij de andere niet, maar houdt de training hetzelfde. Dan weet je zeker dat je alleen het ademen zwaarder maakt.’
Dat raakt aan een tweede punt: zomaar van alles extra trainen, kan averechts werken, waarschuwt Hofmijster. ‘Topsporters trainen al op het randje van hun kunnen. Van trainen moet je herstellen en daar worden je prestaties beter van. Maar als je je training op wat voor manier ook zwaarder maakt, moet je inleveren op iets anders wat je niet meer zo goed kunt trainen.’
Er zit nóg een bewering achter de neusademhalingstraining: het zou ertoe leiden dat hardwerkende spieren méér zuurstof kunnen opnemen, meent ademtherapeut Patrick McKeown in zijn boek en op zijn website Oxygen Advantage. Dat zou komen doordat neusademhaling de spieren expres een klein beetje doet ‘verstikken’ in hun eigen CO2 die bij verbranding vrijkomt, dat sporters normaal gesproken via de mond snel uitademen. Met extra CO2 rond de spiercellen zouden die spieren harder om zuurstof bedelen, als het ware.
Hier krijgt de theorie ‘een hoog goeroe-gehalte’, vindt Hofmijster. ‘Het is een heel technisch verhaal dat op zich wel berust op echte wetenschappelijke kennis, maar of je het echt naar eigen hand kunt zetten, is maar de vraag.’ Dat CO2-verstikking spiercellen helpt om méér zuurstof uit het bloed op te nemen, klopt inderdaad, zegt Ravesloot, maar het is iets dat alleen speelt bij patiënten met longziektes zoals COPD. ‘Gezonde mensen hebben een CO2-gehalte dat niet van z’n plaats te krijgen is.’
Dat er desondanks toch topsporters zijn die er nu al bij zweren, verbaast Hofmijster niet. ‘Als iemand die goed is het doet, wordt het al gauw voor waar aangenomen. Zo hadden we in Nederland een tijd terug veel profvoetballers die van die balansbandjes droegen die met hologramtechnologie of zoiets je prestaties zouden verbeteren. Evidente onzin, maar toch was het even populair.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden