Bijna net zo imponerend als de wildgroei aan politieke partijen, is het aanbod aan politiek duiders in de actualiteitenprogramma’s en talkshows. Naar wie moeten we kijken om op 22 november goed beslagen ten ijs te komen?
De politiek verslaggever is allang niet meer uitsluitend nieuwtjes- of quootjesjager, maar moet toch vooral, het liefst zo helder mogelijk, duiden wat er allemaal gaande is. Als Den Haag het primaire domein is, dan is Hilversum inmiddels de tweede thuishaven. De politiek verslaggever annex duider schuift aan naast de presentator van Nieuwsuur, in de duiventil van Op1, of aan de bar bij Vandaag Inside. Een kabinetscrisis, spraakmakende motie of nieuwe lijsttrekker moet op z’n minst worden voorzien van duiding die minstens zo spectaculair en spraakmakend is.
Maar welke smaken zijn er in het Nederlandse duiderslandschap? De Volkskrant neemt de zeven belangrijkste politieke tv-duiders onder de loep.
Over de auteurs
Hassan Bahara is sinds 2021 media- en cultuurredacteur voor de Volkskrant. Alex Mazereeuw schrijft voor de Volkskrant over televisie.
Deze Zwijndrechter verwierf in 2021 landelijke bekendheid door heel hard achter de minister-president aan te rennen. Een tv-doorbraak kon niet uitblijven voor de BNR-verslaggever, en voordat we het doorhadden werd Van Groningen kroegduider bij Vandaag Inside. Daar viel hij op door politiek vooral héél vrolijk te maken, en dus hengelde Omroep WNL (de omroep van ‘gezellig rechts’) hem exclusief binnen als verslaggever én als vaste politiek duider in Op1. Van Groningen schoof er inmiddels zo’n tachtig keer aan.
Daarbij maakt het vaak niet uit hoe zwaar het onderwerp is: de mondhoeken van Van Groningen maken altijd als vanzelf een krullende beweging zodra het gaat over moties, partijleiders of Haagse intriges. Hij heeft zijn bronnen meestal goed op orde (dat heet dan ‘dingen horen in Den Haag’), en is het schoolvoorbeeld van de duider die politiek vooral ziet als topvermaak. Die blik vraagt nu eenmaal om veel pathos, gespeelde verwondering en aanstekelijk enthousiasme, en daarmee zou je Van Groningen de Evert ten Napel onder de Haagse duiders kunnen noemen.
Zo verliefd als een poedel kan worden op een bot, zo verliefd kan Arjan Noorlander raken op politieke crises. Als een ambtenaar voorzichtig het woord ‘kabinetscrisis’ fluistert door de Haagse wandelgangen, is Noorlander in Nieuwsuur vaak niet meer te stoppen. De blik gaat op ernstig oneindig, de zinnen worden zo staccato mogelijk uitgesproken, en Noorlander dartelt als een bronstig hertje onze woonkamers in. Als het kabinet eerder dit jaar valt, lijkt het staaltje turboduiding Noorlander haast de adem te benemen. Voor hem is de politieke duiding topsport.
Een vleugje politieke scorebordjournalistiek is Noorlander daarbij niet vreemd. Bij besprekingen van debatten gaat het in zijn duiding bijvoorbeeld over ‘scoren’ en ‘aanvallen’. Daarin is Noorlander overigens bepaald niet de enige: de politieke duider verschilt in veel gevallen amper nog van de voetbalanalist. Het is wachten tot Rafael van der Vaart zich gaat buigen over de veranderagenda van Pieter Omtzigt.
De Vandaag Inside-kroeg blijkt een opvallend succesvolle springplank voor politiek duidtalent. Ek (28) en Hagens (31), afkomstig uit de verslaggeversstal van Hart van Nederland, doen aan de bar geregeld dienst als politiek duider, en zijn in die hoedanigheid onder meer belast met het factchecken van stamgast Johan Derksen, die niet altijd geremd wordt door inhoudelijke kennis van zaken.
In een (politiek) uitgesproken talkshow als Vandaag Inside is het een flinke uitdaging om neutraal te blijven, maar Ek en Hagens worstelen zich vaak knap door de voorspelbare standpunten heen, en durven De Grote Derksen zowaar met enige regelmaat tegen te spreken. Ook in Den Haag valt die jeugdige gretigheid op: premier Rutte raakte meermaals geïrriteerd door vragen van de twee, en Ek werd zelfs meegesleurd in een rel met FvD-Kamerlid Gideon van Meijeren, die haar – na uitspraken in VI – beschuldigde van ‘riooljournalistiek’.
Kroon NRC-redacteur Tom-Jan Meeus tot tafelgast bij elke talkshow en dwing alle andere politieke duiders om een korte stage bij de beste man te lopen. Die gedachte valt je in na Meeus begin oktober aan het werk te hebben gezien bij Khalid & Sophie. Meeus, winnaar in 2015 van de Anne Vondelingprijs voor politieke journalistiek, is er te gast om het optreden van premier Rutte bij de enquêtecommissie fraudebeleid te duiden.
Wat volgt, is een magistraal college politieke geschiedenis. Om het toeslagenschandaal te begrijpen moeten we over de schouders van Rutte kijken, betoogt Meeus, en teruggaan naar de jaren zeventig. Een jonge veelbelovende VVD-politicus met de naam Hans Wiegel maakt fraudebeleid voor het eerst tot politiek thema. Niet zonder electoraal succes. Streng, strenger, strengst, wordt het in de decennia daarna, en allerstrengst wordt het als xenofobe politici uitkeringsfraude in verband weten te brengen met uitsluitend minderheden. De sociaal democraten, verdedigers van de zwakkeren, zou je denken, keken ernaar en staken nauwelijks een vinger uit.
Opeens snap je het allemaal: hoe lang de aanloop naar de toeslagenaffaire is geweest, hoe onwelriekend racistisch de grondslagen van dit beleid zijn.
Meeus is dit tv-seizoen nog maar één keer te gast geweest bij Khalid & Sophie geweest. Eerder was hij een frequente verschijning bij DWDD, M (het programma van Margriet van der Linden) en Buitenhof. Misschien hebben zijn spaarzame tv-optredens te maken met het feit dat hij bij NRC niet meer wekelijks de politiek duidt en in plaats daarvan de tijd en ruimte neemt voor grote politieke onderzoeksverhalen. Uit de krant, uit het hart, is het beleid bij veel tv-redacties. Dat zou in het geval van Tom-Jan Meeus doodzonde zijn, want hij houdt een prettige afstand tot het dagelijkse politieke geharrewar en duidt net iets dieper dan zijn collega’s.
Zul je altijd zien: bouw je bij De Telegraaf jarenlang aan een profiel als politiek gezicht van de krant, word je in je eerste optreden als duider bij Vandaag Inside geconfronteerd met een levensgrote piemelknuffel. Gelukkig blijft De Winther zelfs onder de meest barre omstandigheden stoïcijns. Vooral bij Vandaag Inside lijkt hij een vis in het duidingswater: moeiteloos gaat hij mee in de tombola aan gespreksonderwerpen van het programma, en als het over politiek gaat, houdt hij zijn verhalen helder met een kenmerkend vleugje cynisme.
De Winther schuwt een meninkje hier en daar zeker niet, maar laat zich nooit verleiden tot al te veel meegaan in het populisme van tafelgenoot Derksen (in het Vandaag Inside-universum blijkt de duider toch ook vooral factchecker). Lievelingsonderwerp van De Winther: de crises bij progressievere partijen als D66. Daar lijkt hij zijn sardonische glimlachje soms nét iets breder te etaleren.
Waar veel duiders in talkshows alle ruimte hebben voor de vrijere duiding, zijn de NOS-verslaggevers wat meer gebonden aan hun neutrale rol. Het NOS Journaal is nu eenmaal niet de plek waar je staat te duiden tussen piemelknuffels en bejaarde meningmastodonten, en dus moet het klassieke 'cross-gesprek’ met de presentatoren vooral zo neutraal en helder mogelijk zijn.
Gelukkig hebben de NOS-uithangborden met vlogs en podcasts inmiddels andere media-uitingen voorhanden waarmee ze vaak een veel jonger publiek bereiken. Van der Wulp en De Rooy maken bijvoorbeeld de populaire YouTube-vlogserie Rondje Binnenhof , waarin ze met een presentator (eerst Herman van der Zandt, inmiddels Gerri Eickhof) door Den Haag wandelen om de politieke week snappy en luchtig door te nemen. En dan maakt Van der Wulp samen met EenVandaag-collega Joost Vullings óók nog de podcast De Stemming, waarin de toon van de duiders nóg wat luchtiger is en de politieke duiding een gezellige vrijdagmiddagborrel wordt. Het zal voelen als een bevrijding.
‘Wat vind je, is Yesilgoz een geschikte premierskandidaat?’
Floor Bremer, gepokt en gemazeld als politiek verslaggever van RTL Nieuws, geeft geen krimp. Een persoonlijke mening over de eventuele premierwaardigheid van een politicus? No way dat ze zich daartoe zal laten verleiden.
Bremer, vast gezicht bij RTL-talkshows als Jinek, Humberto, Renze en Beau, krijgt de vraag in het programma Renze op Zondag. Bremer antwoordt niet met ‘ik vind’, maar met ‘ik denk’ en somt vervolgens een objectief waarneembare kwaliteiten van Yesilgoz op. Dat ambtenaren hoog opgeven over de werklust van Yesilgoz en dat Yesilgoz overleeft op een ministerie (Veiligheid en Justitie) waar veel van haar voorgangers roemloos sneuvelden.
Het is Bremer ten voeten uit. Natuurlijk zit daar ergens wel een mening over Yesilgoz verstopt, maar de behoefte om die te geven is haar volledig vreemd. Ze vindt niks, ze vertelt liever wat ze oppikt in het Haagse, wat er allemaal te observeren valt. Een verademing in een tv-wereld waar het poneren van stellige meningen, hoe dom ook, garantie is voor een vaste plek aan de borreltafels.
Nu het slechte nieuws: ooit zullen we Bremer kwijtraken aan Amerika. Ze werkte er al eens eerder en wacht nu op het moment dat haar RTL-collega en Amerika-correspondent Erik Mouthaan plaatsmaakt.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden