Gedupeerde studenten zijn hun verontwaardiging nog altijd niet te boven. De Dienst Uitvoering Onderwijs (kortweg: DUO) confronteerde hen vorige week met onprettig nieuws. Per 1 januari 2024 stijgt de rente die (oud-)studenten over hun studieschuld moeten betalen van 0,46 procent naar 2,56 procent. Studenten zijn mogelijk vele honderden euro’s meer kwijt aan rente. De rente was jaren geleden, toen ze massaal geld bij de overheid begonnen te lenen, nog 0 procent.
Studentenbond LSVb is woedend en roept studenten op volgende week woensdag te demonstreren bij de Tweede Kamer. Juridische experts zien intussen kansen voor een rechtszaak. Adviesbureau Legal Advice Wanted, dat eerder 2.500 studenten bijstond in een (gewonnen) rechtszaak om de energietoeslag voor studenten, onderzoekt of de overheid haar zorgplicht als kredietverstrekker wel is nagekomen. Honderdduizenden studenten dachten kosteloos te lenen, maar blijken zich nu nog dikker in de schulden te hebben gestoken.
De vervijfvoudiging van de rente, die daarmee op het hoogste niveau in veertien jaar komt, heeft volgens de LSVb een ‘verwoestend’ effect op zowel huidige als oud-studenten. De financiële druk op studenten wordt ‘ondraaglijk’, aldus de bond: de renteverhoging komt boven op de toch al gestegen huurprijzen en het almaar hogere collegegeld dat studenten moeten betalen. De inzet bij het ‘renteprotest’ van de LSVb is dan ook fors: kwijtschelding van alle studieschulden en een permanente verhoging van de dit studiejaar opnieuw ingevoerde basisbeurs.
Veel studenten hebben jarenlang in de veronderstelling verkeerd dat de rente voor eeuwig 0 procent zou blijven. ‘Maximaal lenen, maximaal leven’, was dan ook wat Isa Schoonen (60 duizend euro schuld) zich voornam, toen ze begon aan haar bachelor pedagogische wetenschappen en filosofie aan de Universiteit Utrecht. Haar ouders konden wel bijspringen, maar raadden Schoonen aan zelfstandig te blijven. ‘Ze zeiden: ga maar lenen zonder rente, daar leer je van.’
Door het lage rentepercentage werden studenten door de overheid actief aangemoedigd om te lenen, herinnert Tweede Kamerlid Lisa Westerveld van GroenLinks zich. ‘Dus dat de schrik er nu goed in zit bij studenten, snap ik heel goed.’
Het gevoel dat je als student ‘wordt genaaid waar je bijstaat’, zoals Cato van Hoegee (22) vaak in haar omgeving hoort, heeft ze zelf inmiddels ook. De student bestuurskunde aan de Hogeschool van Amsterdam moest door haar fulltime bestuursjaar bij studentenvakbond Asva niet alleen extra lenen, maar is door de daaruit voortvloeiende studieverlenging ook nog in een hogere rentecategorie beland. Dus betaalt ze geen 0,46 procent rente meer over haar dertigduizend euro schuld, maar 2,56 procent. ‘En een hypotheek krijg ik ook niet met deze schuld.’
Dat de overheid heeft beloofd dat de rente nooit zou worden verhoogd, is volgens Westerveld een hardnekkige mythe onder studenten. ‘Net als dat de lening niet zou meetellen voor de hypotheek. Maar waar dat dan staat, kan niemand me vertellen. Ik heb geprobeerd het te achterhalen, het nog teruggezocht in debatten in de Kamer. Maar ik kan het nergens vinden.’ Het rentepercentage van 0 procent heeft onder studenten waarschijnlijk ‘tot gewenning geleid’, zei DUO vorige week.
In de wet staat simpelweg dat de rente op studieschuld kan stijgen of dalen, zegt Westerveld. Die rente is gekoppeld aan de leningen die de overheid zelf is aangegaan (staatsobligaties). Ook het huidige kabinet heeft flink geleend in de tijd dat de rente nul – en zelfs negatief – was, zei demissionair onderwijsminister Robbert Dijkgraaf vorige week tijdens een debat in de Tweede Kamer. Hij kan zich daarom best voorstellen dat de rente op studieschulden ‘veel aan verwachtingen heeft opgeroepen’.
Maar er iets aan doen, is ingewikkeld. Maatregelen om de rente te verlagen kosten veel geld, legde Dijkgraaf in de Kamer uit: honderden miljoenen, ‘zo niet miljarden’. Dat geld is er volgens hem niet, en als demissionair minister zou hij het ook niet kunnen uitgeven als hij het had. Bovendien gaat die compensatie af van de onderwijsbegroting, aldus de minister, die na vragen van SP’er Kwint en Westerveld wel bereid bleek uit te zoeken wat het zou kosten om de rentestijging te compenseren.
Geld lospeuteren uit de onderwijsbegroting is toch al ingewikkeld, weet Westerveld na zes jaar in de Tweede Kamer. Toch hoopt ze iets gedaan te krijgen voor de ‘pechgeneratie’, die onder het leenstelsel (2015-2023) viel. ‘Deze groep valt op alle manieren tussen de wal en het schip.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden