De broers Walt en Roy Disney konden het ook niet vermoeden toen ze hun bedrijf oprichtten op 16 oktober 1923, precies honderd jaar geleden. Maar het échte Disney-feest is niet nu, dat vond vier jaar geleden al plaats, bij het 96-jarig bestaan van het entertainmentconcern. Alle kassarecords werden gebroken in 2019, toen Disney acht van de tien films met de hoogste opbrengsten van dat jaar opleverde (o.m. Avengers: Endgame, The Lion King, Frozen II, Toy Story 4, Star Wars: The Rise of Skywalker). In totaal werd er zo’n 13 miljard aan recettes opgehaald; meer dan welke filmstudio ooit.
Disney-topman Bob Iger, al bijna toe aan zijn pensioen, presenteerde dat jaar zijn hagiografische biografie The Ride of a Lifetime, met daarin alle ‘lessen’ die hij leerde tijdens zijn zo succesvolle vijftienjarige regime.
En toen was daar de pandemie, die Disney ongemeen hard trof: de pretparken en de bioscopen gingen dicht, de cruiseschepen lagen aan de ketting. Het net opgetrokken streamingplatform Disney Plus groeide dan wel, maar slurpte (en slurpt) vooral geld op, zoals de meeste van de met elkaar in een oorlog verkerende streamingdiensten die de abonnementskosten uit concurrentieoverwegingen (nog even) kunstmatig laag houden.
Het Disney-aandeel kelderde: van 144 dollar in 2019 naar de 84 dollar van vandaag. En de problemen stapelden zich op. Disney-ceo Bob Chapek, in 2020 aangesteld als opvolger van Bob Iger, bleek onvoldoende capabel. Dus keerde Iger twee jaar later alweer terug uit zijn pensioen, om de boel vlot te trekken in zijn tweede ronde als ceo. Afgelopen zomer verslikte hij zich in de staking van acteurs en scenaristen toen hij hun salariseisen ‘niet realistisch’ noemde. De in Hollywood ooit zo gevierde en gewaardeerde Disney-topman oogstte hoon en woede; als er iets níét realistisch was, riposteerden de vakbondsleden, dan was dat toch eerder Igers eigen salaris-pakket, jaarlijks goed voor 27 miljoen dollar. Vier hoofdpijndossiers waarmee Disney momenteel te kampen heeft.
De Pixar-studio, jarenlang een van de kroonjuwelen van Disney, kampt met ideeënarmoede en een richtingenstrijd. Weinig originele maar wel in de bioscoop uitgebrachte titels als Lightyear en Elemental flopten, terwijl het hoogwaardige Turning Red alleen te zien was op Disney Plus. Dat nieuwe Disney/Pixar-films daar sowieso al snel zijn te zien, maakt het voor gezinnen aanlokkelijk om even te wachten op de platformrelease; dat is goedkoper dan naar de bioscoop gaan. En zo groeien de Pixartitels niet meer uit tot bioscoopklassiekers.
Het pretpark van Disney in Florida, jarenlang een economische trekpleister en lokale economische motor, kampt met geldverslindende rechtszaken. Walt Disney World in Bay Lake geldt al sinds de ontwikkeling van het grondgebied in de jaren zestig als een gemeente met een zekere mate van zelfbestuur. Dat ‘district’ kwam in conflict met de staat toen gouverneur Ron DeSantis in 2022 de Florida Parental Rights in Education Act tekende, die het leerkrachten verbiedt om in klaslokalen over seksuele oriëntatie of genderidentiteit te spreken.
Toenmalig Disney-ceo Bob Chapek beloofde zich zich tegen de controversiële wet te verzetten, onder meer met een stop op politieke donaties, nadat medewerkers van zijn park uit protest het werk hadden neergelegd. Nadat DeSantis een filmpje had gezien waarin een Disney-animator pleitte voor meer ‘queer-verhalen’, tekende de gouverneur een wet die de controle over het district ‘Disney’ wegnam bij het concern. Daarover wordt nu rechtszaak na rechtszaak gevoerd.
De nieuwe lichting van het voor Disney zo rendabele en over vele films verdeelde Marvel-superheldenpantheon kampt met opstartproblemen: de honger naar nieuwe superhelden blijkt plots verzadigd. Ook hier zit het Disney Plus-platform in de weg: daar verwaterde het eerder in de films zo kunstig vertakte ‘multiversum’ van superheldenavonturen in talloze Marvel-series. Ook het door Disney drastisch uitgemolken Star Wars-imperium kampt met erosie. Ondertussen doet James Cameron met Avatar (ook van Disney) voor hoe het ook kan: wees zuinig op je franchise. Avatar 3 wordt pas eind 2025 verwacht.
De sportzender ESPN en nieuwszender ABC vormden ooit een enorme bron van inkomsten voor eigenaar Disney, maar ze kampen nu met dalende kijkers en ingestorte reclame-inkomsten. Disney-topman Iger, die drastisch zal moeten bezuinigen, sluit een verkoop niet uit. Er is ook geld nodig nu de aandeelhouders aandringen op een koersverandering: Disney zou zélf games moeten maken, in plaats van slechts licenties te verkopen aan de computerspelindustrie. Maar zo’n wending vereist dan eerst weer een miljardenovername van een bestaand gamebedrijf.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden