PiS behaalde 36,8 procent van de stemmen, volgens de eerste polls van onderzoeksbureau Ipsos. De grootste oppositiepartij Burgercoalitie (KO), geleid door Donald Tusk, volgt met 31,6 procent van de stemmen. De werkelijke uitslag kan hiervan afwijken. Pas in de loop van maandag zal een duidelijker beeld ontstaan van de verkiezingsresultaten.
Met een uitslag als deze komt PiS niet aan een meerderheid in de Sejm, het Poolse Lagerhuis. Ze zou 200 van de 460 zetels krijgen – 31 te weinig. Twee kleinere oppositiepartijen, de centrum-rechtse Trzecia Droga (Derde Weg) en het linkse Nowa Lewica, komen op plek drie en vier volgens Ipsos, met respectievelijk 13 procent en 8,6 procent van de stemmen. Samen met KO kunnen ze 248 zetels krijgen, voldoende voor een regering. Ze hebben voor de verkiezingen al gezegd samen te willen werken. Het extreem-rechtse Konfederacja staat in de exitpolls op 6,2 procent, goed voor 12 zetels.
Tusk zei in een reactie na de peiling dat hij in zijn leven ‘nog nooit zo blij’ was geweest ‘als vandaag met een tweede plaats’. Hij voorspelde het einde van de PiS-partij in de regering, en stelde dat ‘de democratie heeft gewonnen’.
Ook de zittende Poolse premier Mateusz Morawiecki toonde zich blij met de verkiezingswinst van zijn partij, maar PiS-partijleider Jarosław Kaczyński gaf toe dat het onzeker is of zijn partij opnieuw in de regering zal zetelen.
Ongeveer dertig miljoen Polen mochten deze zondag hun stem uitbrengen voor het parlement. Dat bestaat behalve de Sejm ook uit de Senaat (100 zetels). Polen zijn massaal gaan stemmen – al gedurende de dag was de opkomst hoger dan vier jaar geleden. Bij stembureaus in grote steden stonden vlak voor sluiting nog rijen. Volgens de exitpolls was de opkomst 73 procent, een record. Bij de eerste gedeeltelijk vrije verkiezingen in 1989 stemde 62,7 procent van de kiezers.
In Polen worden het de belangrijkste verkiezingen genoemd sinds de val van het communisme. Het land staat op een tweesprong. Het kan verdergaan op de weg die het eurosceptische PiS acht jaar geleden insloeg, waarbij de rechtsstaat, de vrije pers en de rechten van vrouwen en minderheden onder druk zijn komen te staan. Of Polen kan een andere koers gaan varen onder een regering van liberale en pro-Europese oppositiepartijen.
Over de auteur
Arnout le Clercq is correspondent Centraal- en Oost-Europa voor de Volkskrant. Hij woont in Warschau.
Na de definitieve uitslag zal de Poolse president Andrzej Duda, die gelieerd is aan PiS, een premier aanwijzen om een regering te vormen. Voor de hand ligt dat hij iemand van de grootste partij kiest, waardoor het initiatief bij PiS zou komen te liggen. Als zij geen regering kan vormen, is de oppositie aan zet. Komende periode staat waarschijnlijk in het teken van moeizame coalitievormingen.
Volgens de Poolse wet moeten alle stemmen binnen 24 uur zijn geteld. Dit leidt tot zorgen in het buitenland, waar meer dan 600 duizend kiezers zich afgelopen weken hebben geregistreerd om te stemmen. Ze zijn bang dat hun stemmen – die later arriveren – niet mee zullen tellen. Op zondag stonden lange rijen bij buitenlandse stembureaus, waaronder in Den Haag en Amsterdam.
Behalve voor het parlement stemden Polen ook in een omstreden referendum. Volgens critici van de regering diende deze volksraadpleging, met tendentieuze vraagstellingen over onder meer migratie, vooral om de opkomst onder de achterban van PiS te verhogen.
De verkiezingen werden gekenmerkt door felle polarisatie – de campagne was ongekend hard en soms ronduit negatief. Ook de eerste resultaten van de exitpoll duiden op een scherp verdeeld land.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden