Voor slechts een paar tientjes krijg je ‘de handleiding van je lijf’, ‘extra inzicht in je gezondheid’ of kun je ‘de mogelijke reden achter die vage klachten achterhalen’. Met zulke beloften worden zelftests aangeboden, die bijvoorbeeld meten hoe hoog je vitamine D- of B12-waardes zijn. Op basis van de uitslag kun je wellicht je voeding aanpassen of een supplement slikken. Is het echt zo eenvoudig om je gezondheid verbeteren?
De Volkskrant nam de proef op de som met een vitamine- en ferritinetest van How Are You Diagnostics. We krijgen een brievenbuspakketje thuisgestuurd, met hierin vingerprikkers, alcoholwatjes voor desinfectie, pleisters en een klein buisje. Na een vrijwel pijnloos prikje vangen we tien druppels bloed op in het buisje. De dag na het terugsturen komt de uitslag al binnen in de app: alle waarden staan in het groen. Alleen de vitamine D is wat aan de hoge kant en staat in het rode gedeelte van de schaal.
Maar wat houdt die schaal in: is dit een gemiddelde, of is dit wat gezond is? De uitleg is summier: ‘Het vitamine D-gehalte in uw bloed voldoet aan de streefwaarde. Als dit het gevolg is van vitaminesupplementen, adviseren wij u hiermee door te gaan.’ Toch staat die rode kleur ons niet aan en googlen we even of een te hoog vitamine D-gehalte schadelijk is.
Beter/Leven
In de rubriek Beter/Leven beantwoorden we, samen met experts, praktische vragen op het terrein van o.a. gezondheid, geld en duurzaamheid.
Dit is volgens huisarts Saskia Vugt precies het probleem met zelftesten. ‘Je krijgt een uitslag voorgeschoteld waarmee je als consument niet veel kunt. Je kunt je dan al snel zorgen gaan maken. Maar het betekent lang niet altijd iets, vooral als je verder geen symptomen hebt.’
Het lastige is dat die symptomen tamelijk algemeen van aard zijn. Denk aan vermoeidheid, hoofdpijn, duizeligheid, licht in het hoofd, slecht concentreren, onrust of spierpijn. ‘Je kunt dus snel denken dat dit over jou gaat, want wie heeft hier niet af en toe last van? Maar vitaminetekorten zijn niet vaak de oorzaak van zulke klachten’, zegt hoogleraar voedingsbiologie Renger Witkamp. ‘Als je niet tot een risicogroep behoort, is de kans dat je een tekort hebt klein.’
Risicogroepen zijn bijvoorbeeld mensen die weinig daglicht zien, gebruikers van bepaalde medicijnen, mensen die een maagverkleining hebben gehad en alcoholisten. Veganisten lopen een grotere kans op een tekort aan vitamine B12. ‘De risicogroepen hoeven niet te prikken om achter tekorten te komen, want zij krijgen sowieso het advies om vitamine D en/of vitamine B12-supplementen te slikken’, zegt Vugt. Witkamp: ‘De doelgroep van onlinezelftesten zijn vaak hogeropgeleiden die iets extra’s voor hun gezondheid willen doen. Dit is niet de groep die risico loopt op tekorten.’ Twijfel je alsnog, dan kun je je eigen dieet onder de loep nemen, bijvoorbeeld via de Eetmeter van het Voedingscentrum.
Over de auteur
Heleen van Lier schrijft voor de Volkskrant over praktische kwesties uit het dagelijks leven en (duurzaam) reizen.
‘Het aantal vitaminebepalingen heeft de laatste tien jaar een enorme vlucht genomen’, zegt Vugt. Om de reden hiervoor te achterhalen, interviewde zij huisartsen en patiënten die een vitaminebepaling wilden. ‘Veel patiënten bleken beïnvloed door informatie op internet. Sommigen kwamen met stapels papieren aanzetten van zaken die ze online hadden gevonden. Huisartsen voelen zich hier soms door overdonderd en stemmen toe, ook om de band met de patiënt goed te houden.’
Naar aanleiding van deze bevindingen werd op de website Doen of Laten een campagne opgezet. Hier krijgen patiënten en huisartsen informatie over situaties waarin een vitaminebepaling zinnig is.
Maar zelfs als er wel aanleiding is voor een bepaling, heb je aan een zelftest niet veel, zegt Witkamp. ‘De interpretatie van de uitslag kan ontzettend complex zijn. Vitaminegehalten kunnen bijvoorbeeld schommelen per persoon: iemand met overgewicht slaat meer op in zijn vet, waardoor je minder in het bloed vindt. Om goede conclusies te trekken heb je medische expertise nodig.’
Dit beaamt Vugt: ‘Zelf gaan zitten dokteren is niet verstandig. Een huisarts bekijkt het hele plaatje, stelt vragen over de klachten en de leefstijl en kijkt ook naar andere bloedwaarden. Dit is allemaal nodig om te achterhalen wat er aan de hand is.’
En kan het licht verhoogde vitamine D-gehalte kwaad? Wat blijkt: alleen als het een ernstige verhoging is, door een te hoge dosering supplementen.
‘Een gezond voedingspatroon levert alle vitamines die je nodig hebt. Wil je toch een supplement gebruiken, neem dan niet meer dan 100 procent van de aanbeveling. Méér vitamines slikken levert niet méér voordelen op voor je gezondheid en kan in bepaalde gevallen zelfs schadelijk zijn’, aldus Iris Groenenberg, kennisexpert voeding en gezondheid van het Voedingscentrum. Voor sommige groepen geldt het advies om extra vitaminen te slikken. Het gaat om:
•Vitamine D voor zwangere vrouwen, kinderen tot 4 jaar, vrouwen boven de 50 jaar, mannen boven de 70 jaar, mensen met een donkere huidskleur en mensen die weinig buiten komen of hun huid bedekken.
•Vitamine B12 voor veganisten.
•Foliumzuur voor vrouwen met een zwangerschapswens, totdat ze 10 weken zwanger zijn.
•Vitamine K voor pasgeboren baby’s.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden