Nooit gedacht dat een foto uit Noord-Korea nog eens aanleiding zou geven tot vrolijkheid. Ja, soms kun je meewarig glimlachen om de groepshysterie van de Noord-Koreanen bij de blinde verering van hun leider. Of als ze zich, zoals bij de dood van de grondvester van de natie Kim Il-sung in 1994, in uitbundig rouwbetoon storten. Maar dat een kennelijk subversieve fotograaf het zou wagen om de draak te steken met de massabijeenkomsten in de stramme Juche-dictatuur, dat deed me opveren.
Kan het zo zijn dat de foto van 10 oktober op subtiele wijze duidelijk moet maken dat het Koreaanse volk lak heeft aan de koers van de almachtige leider Kim Jong-un? Dat de onmiskenbare koers die de beeldengroep van revolutionaire soldaten en burgers heeft ingezet door het volk wordt beantwoord met een tegengestelde beweging? Jullie naar rechts? Wij gaan naar links! Helaas werd mijn vrolijkmakende vermoeden al snel de grond in geboord toen ik de andere beelden zag die deze week uit Noord-Korea kwamen, van waarschijnlijk dezelfde anonieme fotograaf. Er was geen spoortje ironie of verholen symboliek.
Arno Haijtema is redacteur van de Volkskrant en schrijft onder meer over televisie en fotografie en de manier waarop nieuwsfoto’s ons wereldbeeld bepalen.
De foto werd woensdag aangeleverd door het Korean Central News Agency (KCNA), het staatsbureau dat niet bekendstaat vanwege zijn frivole omgang met nieuwswaardig geachte gebeurtenissen. De viering van de 78ste verjaardag van de Arbeiderspartij van Korea op 10 oktober wás zo’n gebeurtenis, al nam de buitenwereld er pas een dag later kennis van, middels een bescheiden setje foto’s.
Gewoontegetrouw trekt het volk in de hoofdstad Pyongyang op die datum massaal naar de Mansu-heuvel, die na het mausoleum voor de Kim Il-sung en Kim Jong-il een van de heiligste plekken van de Koreaanse dictatuur. De Koreanen op de foto komen, soms met een boeketje in de hand, eer bewijzen aan de voorvaderen van Kim Jong-un. Ze spoeden zich naar de sokkel met hun beeltenis, links buiten het kader.
De Nederlandse fotograaf Eddo Hartmann kent de plek goed. Hij verbleef in 2017 langdurig in het doorgaans zo gesloten land voor wat zijn boek Setting the Stage / North Korea zou worden. Hij toont daarin barstjes in de façade van proletarische discipline en socialistisch welvaren die het land aan de buitenwereld wil presenteren en hij zou recalcitrantie van zijn Koreaanse collega vast herkennen. Hij ontdekt die niet.
‘De mensen zijn op weg naar de standbeelden van de Kims, die met 22 meter imposant hoog zijn’, zegt hij. Jongeren zijn in schooluniform, de mannen in hun nette pak, veel vrouwen in mantelpak, soms op pumps – alles om hun respect voor de Kim-dynastie tot uiting te brengen. Er is sinds zijn bezoek in 2017 weinig veranderd aan de jaarlijkse ceremonie, zegt Hartmann. Hooguit zijn er iets meer mobieltjes te zien dan destijds – telefoontjes waarmee de eigenaren trouwens alleen in hun eigen land kunnen bellen.
De bronzen beelden van de Kims hebben in de loop der jaren volgens Hartmann wel wijzigingen ondergaan. Aanvankelijk droegen ze allebei een lange, zwierige jas die tot op de knieën reikte. Maar omdat ze lastig van elkaar te onderscheiden waren – ze leken wel een tweeling – kreeg zoon Kim Jong-il, negen maanden na de onthulling van zijn standbeeld in 2012, een parka aangemeten. Eerder al was het beeld van vader Kim Il-sung uit 1972 ontdaan van bladgoud. Dat gebeurde nadat de Chinese leider Deng Xiaoping bij een bezoek bezwaar had gemaakt tegen wat hij zag als verkwisting van de financiën waarmee zijn Volksrepubliek Noord-Korea steunde.
Hartmann bracht in 2017, zoals van iedere buitenlandse bezoeker wordt verwacht, een bezoek aan het mausoleum van de twee Kims. ‘Daar mag je eigenlijk niet zonder stropdas naar binnen. Rolbanen leiden je naar boven, naar de plek waar hun gebalsemde lichamen zijn opgebaard. Beneden koop je een bosje plastic bloemen, dat je bovenaan weer afgeeft. Zodat het in het winkeltje beneden opnieuw kan worden verkocht.’ Nooit zag Hartmann in Noord-Korea verse bosjes bloemen, ze waren altijd van plastic.
Het deed me meteen twijfelen aan de bloemenpracht op het bordes van de Mansu-heuvel. Zou die ook nep zijn? Het aangeleverde bestand is te klein om bij inzoomen details te bestuderen. Hoe dan ook geven de boeketten de festiviteiten een fleurig karakter. Daarom heeft de fotograaf ze zo prominent in beeld geplaatst. Zo deelt hij de vreugde van zijn volk met de wereld.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden