Zes jaar na de bewogen oproep van inheemse leiders uit heel Australië voor grondwettelijke erkenning en directe politieke inspraak, lijkt dat ‘nationale verbroederingsproces’ zaterdag bruut te stranden in een nationaal referendum. Anderhalf jaar geleden had de linkse premier Anthony Albanese de uitvoering hiervan in zijn verkiezingsbelofte opgenomen, maar volgens de laatste peilingen zal een meerderheid van de ruim 26 miljoen Australiërs ‘nee’ stemmen op de vraag of Aboriginals en Straat Torres-eilanders een grondwettelijk verankerde eigen adviesraad (The Voice) moeten krijgen. De laatste keer dat de circa 800 duizend inheemse Australiërs een vorm van erkenning kregen, was toen zij in 1967 voor het eerst werden meegeteld als onderdeel van de bevolking.
Over de auteur
Noël van Bemmel is correspondent Zuidoost-Azië voor de Volkskrant. Hij woont in Denpasar, Indonesië. Eerder schreef hij over Amsterdam, reizen en defensie.
De peilingen roepen de vraag op waarom Australiërs de voorgestelde grondwetswijziging afwijzen en wat de gevolgen daarvan zullen zijn voor de Aboriginals (de oorspronkelijke bewoners van Australië) en Straat Torres-eilanders (de oorspronkelijke bewoners van een archipel ten noorden van Australië). Zij kampen al decennia met grote sociaal-economische achterstanden en uit statistieken over onderwijs, werkloosheid, levensverwachting, criminaliteit, verslaving en zelfmoord blijkt hoe uitzichtloos hun positie is.
Kennelijk gaven veel Australiërs in eerdere onderzoeken, blijkt nu, sociaal gewenste antwoorden op vragen over meer erkenning en rechten voor hun inheemse landgenoten. Nu een wijziging voorligt, is de conservatieve oppositie een succesvolle tegencampagne begonnen, lopen Australiërs over straat met ‘ja’- dan wel ‘nee’-buttons op hun borst en ontsporen familie-etentjes als The Voice ter sprake komt.
Oudere, witte Australiërs in buitenwijken en op het platteland, stellen waarnemers, staan tegenover jonge, progressieve stedelingen. De wervelende ja-campagne waar bekende artiesten, sporters en bedrijven zich bij aansloten, wekt juist ergernis onder Australiërs die zich zorgen maken over de aanhoudende inflatie en stijgende werkloosheid. Onder hen ook een groeiende groep ontevreden Australiërs die zich afkeren van de overheid. Wat ook niet helpt: slechts 59 procent van de inheemse bevolking vindt het voorstel een goed idee.
Voorstanders benadrukken dat alle Australiërs de morele plicht hebben Aboriginals en Straat Torres-eilanders grondwettelijk te erkennen en beter naar hen te luisteren. Die leven immers al 65 duizend jaar in Australië, maar werden de laatste 235 jaar verdreven en onderdrukt door (de nazaten) van Britse kolonisten. Een adviesraad met inheemse vertegenwoordigers zou de kwaliteit van het regeringsbeleid voor hen alleen maar kunnen verbeteren. De volgende stap is volgens voorstanders een waarheidscommissie die de Australische geschiedenis herschrijft en een verdrag sluit tussen overheid en inheemse volkeren, over bijvoorbeeld zelfbestuur en landrechten. Canada, de VS, Japan, Zweden of Noorwegen hebben al vergelijkbare verdragen gesloten.
Tegenstemmers ontkennen de morele schuld niet, maar vinden een aparte adviesraad een slecht idee. Daar komt bij dat de premier zwijgt over samenstelling en gewicht van zo’n raad. Zij benadrukken dat hun inheemse landgenoten (3,3 procent van de bevolking) al royaal zijn vertegenwoordigd in het parlement en dat deze groep tientallen miljarden euro’s extra belastinggeld krijgt om sociale en economische achterstanden weg te werken. Zonder veel succes overigens, blijkt uit de jongste, ontmoedigende cijfers van de nationale campagne Closing the Gap. Een adviesraad extra, schamperen tegenstanders, gaat het verschil niet maken.
Een speciale groep vormen de inheemse nee-stemmers. Die vinden het voorstel voor een adviesraad juist te slap. Het is tijd voor reuzestappen, stellen zij, zoals het erkennen van eigendomsrechten en mogelijke herstelbetalingen. Tot schrik van de vele mijnbouwmaatschappijen in Australië.
Wat de Australiërs zaterdag ook stemmen, het referendum dat was bedacht als therapeutische stap in een proces van nationale verbroedering, heeft de verdeeldheid vergroot. Beide partijen beschuldigden elkaar van racisme. Wordt het nee, dan is dat een blamage voor de arbeiderspartij van premier Albanese, die afgelopen week nog in tranen campagne voerde bij de heilige Ulururots. Wordt de uitslag ‘ja’, dan zal dat op korte termijn weinig uitmaken voor het treurige lot van veel Aboriginals en Straat Torres-eilanders. Die bungelen stevig onderaan de sociale ladder, ondanks vijftien jaar inzet door vele reeds bestaande adviesraden, hulporganisaties en omvangrijke overheidsprogramma’s.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden