‘Dat zijn twee heel verschillende beroepen, hoor ik weleens, maar dat bestrijd ik. Bij beide schenk je aandacht aan de ander, en denk je analytisch.
‘Toen ik interne geneeskunde studeerde, vond ik het interessant om te zien dat pijn aan een teen een symptoom kan zijn voor een ziekte. Op dezelfde manier kijken we bij de nieuwe VPRO-serie, Dokter Ruben, hoe gesprekken met mensen uit de lokale zorg symbool kunnen staan voor iets groters, voor de maatschappij. Ik ben onder meer in de Verenigde Staten geweest, in Congo en in Siberië.
‘Natuurlijk zijn er ook verschillen. Een arts helpt een patiënt direct. Wat een journalist doet, is vager en misschien pretentieuzer. Wij worden bij wijze van spreken gelauwerd vanwege een verhaal over iemand uit een ver land, maar hebben we diegene daarmee ook geholpen? Het meisje dat we in een oncologisch ziekenhuis in India filmden, is een week later overleden.
Over de auteur
Gijs Beukers is mediaredacteur bij de Volkskrant. Hij schrijft vooral over televisie, podcasts en boeken.
‘Toch kies ik voor journalist. In een ziekenhuis werken vond ik verstikkend. Ik heb een horizon nodig, veranderingen. Bovendien kun je ook in de journalistiek met essentiële levensvragen te maken krijgen. Neem de vrouw in Oost-Congo die intakes doet met seksueel misbruikte vrouwen. Zij wordt in haar huwelijk mishandeld, vertelt ze aan me in de serie. Na die bekentenis breekt ze. Even later bidt ze tot God, recht haar rug en loopt dan, vol waardigheid en met de kin omhoog, de deur uit om weer naar huis te gaan.
‘Je zou kunnen zeggen dat het leven een proces van langzame aftakeling is, een worsteling. Ik geloof dat het de taak van ons allemaal is om daar iets tegenover te zetten. En precies dat deed zij daar. Dag in dag uit is ze er voor die vrouwen. Dat vond ik fantastisch.
‘In de geneeskunde heb ik ‘betrokkenheid met gepaste distantie’ geleerd, maar als journalist ben ik daar minder van. De emotionele impact op mij mag niet het onderwerp zijn, maar helpt me wel om mijn werk met overtuiging te doen, om niet afgestompt te raken.’
‘Ik kan moeilijk ergens blijven. Als ik lang op een plek blijf, kan ik somber worden. Ik heb een verlangen naar de verte, dat is voor mij iets essentieels. Toen ik voor Dokter Ruben in een Amerikaanse gevangenis stond, vertelde ik dat tijdens een kringgesprek met zware criminelen. Vervolgens vroegen ze me waar dat gevoel vandaan kwam.
‘Volgens mij kan dat gevoel te maken hebben met meerdere dingen die ik in mijn leven heb meegemaakt, dingen waar ik verder niet over wil vertellen, maar ik weet dat niet zeker. De gevangenen verlangden wel veel inzicht, meer dan ik te bieden had. Dat was ongemakkelijk.
‘Uiteindelijk voelde ik toch een soort kameraadschap, broederschap bijna. Dat culmineerde in het moment waarop ze me letterlijk op handen droegen. Het was een veilige landing, ik had het gevoel dat ik er mocht zijn.
‘Ik heb een lange periode gekend waarin ik aan mezelf twijfelde. Misschien door ijdelheid? Ik denk dat ijdelheid en onzekerheid vaak met elkaar samenhangen. Mogelijk uit angst voor afwijzing was ik bang om kwetsbaar te zijn. Pas sinds een jaar of drie ben ik niet meer bang dat mensen door me heen prikken, leef ik niet meer in een spagaat.
‘Nog meer dan vroeger ben ik mijn leven aan mijn werk gaan wijden. Mijn omgeving betaalt daarvoor een prijs: vriendschappen verwateren of worden oppervlakkiger. Dat vind ik ook moeilijk, want betekenisvolle relaties geven ook zin aan het leven. Dus hier is het laatste woord nog niet over gezegd.’
‘Het was een droom om in Amerika te filmen. De mensen praten er zo makkelijk, de camera’s mogen overal mee naartoe, het was alsof we in een film zaten.
‘Maar ik kies China. Dat voelt als een tweede thuis. In een avontuurlijke bui ben ik daar op mijn 19de naartoe gegaan, daarna heb ik er veel documentaires gemaakt. De samenleving is er minder individualistisch. Er wordt rekening met je gehouden, er wordt voor je gezorgd.
‘Daar zitten natuurlijk ook vreselijke kanten aan. Het individu wordt opgeofferd voor het belang van de groep. Hoe de Communistische Partij omgaat met de Kazachen en Oeigoeren, is vreselijk. Het land wordt steeds nationalistischer en keert zich af van het Westen. Dat doet me pijn. Maar ik blijf van de Chinezen houden. Ik scheid de staat van het volk, dat is mijn manier om ermee om te gaan.
‘Toch denk ik ook dat het te makkelijk is om te zeggen: zij zijn slecht, wij zijn goed. In het Westen hebben we duizenden jaren christendom en een Verlichting gehad, China duizenden jaren het confucianisme. Het is gewoon een ander systeem, met andere normen en waarden. Ik praat niks goed, we moeten alleen niet vergeten hoe China en het Westen in deze situatie terecht zijn gekomen.
‘Als je me vraagt waar ik liever zou wonen, dan zou ik het liberale Westen zeggen. Alhoewel, ik denk dat ik het gelukkigst ben als nomade.’
‘Een aantal jaar geleden zei ik in een interview goedaardig, nu zeg ik kwaadaardig. Het is evident dat ik daar een ontwikkeling in heb gemaakt. Vanwege hun macht en repressieve systeem denk ik dat ze een bedreiging vormen voor de vrije wereld. Al geloof ik nog steeds niet dat China een oorlog met bloedvergieten gaat starten. Ik denk wel dat ze Taiwan gaan annexeren, maar ik vermoed dat dat gaat komen middels een economische blokkade. Winnen zonder te vechten is voor Chinezen het hoogst haalbare.’
‘Als je wil, kun je hopeloos worden. Iedere dag lijkt er een oorlog uit te breken. Nu in Israël, vorige week was het Nagorno-Karabach, in Oekraïne is de oorlog nog steeds gaande. Verder kampen we met klimaatverandering, en de hypocrisie van het kapitalisme.
‘Toch heb ik de wereld niet opgegeven, en de mensheid ook niet. Ik kom zoveel bijzondere mensen tegen, zoals die artsen in Congo en India.
‘Ik vind het belangrijk om dat soort verhalen te laten zien. Mijn documentaires hoeven geen entertainment te zijn. Het is mijn drijfveer om mensen aan het woord te laten die gehoord moeten worden. Ik denk dat ik niet echt anders zou kunnen. ‘Wat doe ik op deze wereld?’, is voor mij een existentiële vraag. Ik vind niet dat het leven van zichzelf zin heeft. Door dit soort documentaires te maken, probeer ik het zin te geven.’
‘Ik had het fijn op de vrije basisschool. Er was veel aandacht voor zang, toneel en handarbeid, en er heerste een gemeenschappelijk gevoel. Misschien was het voor mij wel te vrij. De discipline op de reguliere middelbare school deed me goed.
‘Maar ik vond school sowieso geen leuke plek. Ik dacht: ik ga een periode blokken en dan peer ik hem. Ik wilde op reis. Net als mijn vader, die tijdens mijn puberteit veel in West-Afrika werkte, in Liberia en Sierra Leone. Voor ngo’s zette hij daar projecten op voor getraumatiseerde inwoners. Mijn ouders hebben me vanaf het begin af aan geïnspireerd en gesteund.’
‘Specialist. Sommige dingen, zoals de binnenlandse politiek, volg ik helemaal niet. Ik probeer mijn focus niet al te veel te verstrooien. Als je je energie slechts op een paar dingen richt, gaan die bloeien.
‘Ik doe dus heel veel dingen niet, zoals sociale dingen met vrienden of familie. En gisteren, toen ik vanuit de trein de natuur voorbij zag komen, realiseerde ik me dat ik nooit de tijd neem om in Nederland naar vogels te kijken.
‘Ik ben best monomaan. Regelmatig kom ik er aan het einde van de dag achter dat ik niks heb gegeten. ’s Ochtends doe ik mijn kleren aan en loop ik naar buiten, naar een afspraak. Eigenlijk werk ik bijna alleen maar. Ik vind mijn werk zo te gek, ik voel me zo gelukkig en bevoorrecht. Ik vind het niet vanzelfsprekend dat ik dit kan blijven doen, maar ik wil het zo graag. De wereld is zo’n onuitputtelijke bron van inspiratie.
‘Op mijn negentiende ging ik met mijn analoge camera en fotorolletjes naar China, met de droom om filmmaker te worden. Ik had geen flauw idee hoe dat te bereiken. En nu ben ik, via allerlei omwegen, op deze positie terechtgekomen. Ik moet me nog steeds soms in mijn arm knijpen. Snap je?’
1985 Geboren in Utrecht
2004 Vertrekt met camera naar China
2006-2013 Studeert geneeskunde aan de UvA
2008-2009 Wint prijzen bij de Zilveren Camera
2016 Langs de oevers van de Yangtze (VPRO)
2018 Door het hart van China (VPRO)
2019 Chinese dromen (VPRO)
2021 De wereld van de Chinezen (VPRO)
2023 Langs de nieuwe zijderoute (VPRO)
2023 Dokter Ruben (VPRO)
Ruben Terlou woont in Utrecht en heeft een dochter.
De zevendelige VPRO-serie Dokter Ruben is te zien vanaf zondag 15 oktober om 20.20 uur op NPO 2.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden