Het bestaat nog steeds, het anti-Bibi-protest. Op de Eli’ezer Kaplanstraat, een verkeersader in Tel Aviv, staan donderdag rond het middaguur enkele tientallen betogers. Ze dragen Israëlische vlaggen en handgeschreven protestborden, met teksten die neerkomen op ‘Bibi, stap op!’ en ‘Breng de gijzelaars terug’. In de sterkste leus worden beide gecombineerd. ‘Goede ruil: Bibi-regering voor gijzelaars’.
Veertig weken lang kwamen op deze plek elke zaterdag tien- of zelfs honderdduizenden Israëliërs bijeen om te protesteren tegen het plan van de regering van Bibi Netanyahu om de grondwet te wijzigen. Zaterdag, na de aanval van Hamas, zegden de organisatoren de demonstraties af.
Over de auteur
Rob Vreeken is correspondent Turkije en Iran voor de Volkskrant. Hij woont in Istanbul. Daarvoor werkte hij op de buitenlandredactie, waar hij zich specialiseerde in mensenrechten, Zuid-Azië en het Midden-Oosten. Hij is auteur van Een heidens karwei - Erdogan en de mislukte islamisering van Turkije.
Een kleine groep diehards gaat echter door. Twee keer per dag staan ze hier, met hun vlaggen en borden. Wel is hun boodschap veranderd. Ze spreken hun afschuw uit over wat Hamas heeft aangericht. Ook hier valt de term ‘beesten’, het meest gebezigde woord nu in Israël. ‘Ze zijn erger dan nazi’s’, zo zeggen diverse betogers.
Nog steeds is Netanyahu het object van gramschap. Nu echter niet vanwege de grondwetsplannen, maar vanwege de oorlog met Hamas. Het is allemaal de schuld van Bibi. Niet alleen en niet zozeer omdat hij Gaza heeft afgeknepen, maar vooral omdat hij een broddelaar van een premier is. ‘Hij heeft het leger verwaarloosd’, zegt Zion Soffair (72). ‘Hij heeft bijna alle soldaten naar de Westoever gehaald, om de kolonisten te beschermen. Rond de Gazastrook was bijna geen leger meer.’ De 75-jarige Beny Zweig zegt het zo: ‘Geen prime minister, maar een crime minister.’
De demonstratie wekt geregeld de boosheid van voorbijgangers. Soms gaan ze in discussie, af en toe dreigt een handgemeen. Met grote heftigheid in gebaar en mimiek laat passant Dani Hababo (60) de betogers weten dat hij hun afkeer van Netanyahu deelt, ook al heeft hij altijd op diens Likoed-partij gestemd. ‘Maar dit is niet het moment om te demonstreren! Het is oorlog. Als dat voorbij is, doe ik met jullie mee om hem te laten oplazeren. Beloofd.’
Misschien meent hij het ook nog, Hababo. Uit een peiling, donderdag gepubliceerd door de rechtse krant The Jerusalem Post, blijkt dat 86 procent van de Israëliërs Netanyahu en zijn regering verantwoordelijk houdt voor wat er zaterdag is gebeurd. Zelfs 79 procent van de Likoed-aanhang valt hem af. Minister Itamar Ben-Gvir van Nationale Veiligheid werd woensdag uitgejouwd toen hij de door raketten getroffen stad Netivot bezocht.
Afkeer van Bibi is echter niet het enige sentiment dat tastbaar is op de demonstratie, die voornamelijk wordt bezocht door mensen die links zijn en geneigd tot dialoog met de Palestijnen. Diverse betogers laten blijken dat door de slachtpartij van Hamas bij hen iets is geknakt. ‘Ik heb gevochten voor vrede met de Palestijnen’, zegt de 79-jarige Ilia, inwoner van kibboets Kfar Menahem. ‘Nu zeg ik: geen relatie meer. Niets. Scheiding. Praten? Het leidt nergens toe. Zelfs niet met de Palestijnen van de Westoever.’
Dit geluid klonk vaker in gesprekken die de Volkskrant de afgelopen dagen had in Israël. Hoe breed het wordt gedeeld onder progressieve Israëliërs is moeilijk te zeggen, maar de trend is onmiskenbaar. ‘Alles is veranderd’, zegt Ben Cohen, een fotograaf die vaak op de Westoever werkt om de Israëlische bezetting in beeld te brengen en het onrecht dat Palestijnen wordt aangedaan. ‘Het zijn beesten’, zegt hij, verwijzend naar de tragedie van zaterdag. ‘Het kan me niets meer schelen.’
Beesten? Bedoelt hij Hamas? Of alle inwoners van Gaza? Maakt hij dan geen onderscheid? Over die vraag moet Cohen geruime tijd nadenken. Hij zegt niet duidelijk ja of nee, maar begint over de indoctrinatie van jongs af aan in Gaza. ‘Ik heb jonge linkse mensen gesproken die altijd begaan waren met de kinderen en burgers in Gaza. Nu zijn ze veranderd. Het interesseert ze niet meer. Hamas vernietigen, dat is het enige wat nog telt.’
Ook deze nuance in het verhaal kent op zijn beurt echter een nuance. Een deel van de vredeskrachten in Israël blijft wél geloven in dialoog, en blijft de geweldsspiraal afwijzen. Ook de linkse krant Haaretz hoort in dit kamp. ‘Niet heel Gaza heeft schuld’, schrijft hoofdredacteur Gideon Levy donderdag in zijn commentaar. ‘De meeste mensen zijn niet als Hamas. Hoe kunnen we vergeten dat dit mensen zijn wier voorouders van hun land zijn verdreven, naar vluchtelingenkampen? Dat moeten we bedenken, voor we gaan platgooien, vernietigen en doden.’
‘Fulltime activist’ Guy Hirschfeld (55), deelnemer aan de betoging in Tel Aviv, benadrukt dat wraak geen zin heeft, ‘en wat we nu doen is louter wraak’. Ruim 200 duizend inwoners van Gaza zijn al op drift, het aantal Palestijnen dat wil vechten zal volgens hem verdubbelen.
‘De helft van het land haat ons’, dat beseft hij best. Maar er zit niets anders op dan door te gaan. Hirschfeld leidt de organisatie Kijk de Bezetting in de Ogen. Morgen gaat hij weer naar de Westoever, Palestijnen beschermen tegen wat hij ‘Israëlische terroristen’ noemt, kolonisten die sinds zaterdag onschuldige Palestijnse burgers aanvallen. ‘En de politie doet niets.’
Ook activist Yuvel Roth (69) gaat door. Zijn organisatie ‘De weg naar herstel’ vervoert Palestijnse patiënten naar ziekenhuizen in Israël, en organiseert de Joods-Palestijnse dialoog op middelbare scholen. Zijn organisatie echter is verdeeld. ‘We hadden deze week overleg van onze coördinatoren’, zegt hij. ‘Een deel van hen wil voorlopig stoppen. Ze vinden dat het nu niet de tijd is om mensen te helpen die ons pijn doen.’
Roth heeft er begrip voor. Maar, zegt hij, het is nu juist wél de tijd. ‘Deze tragedie maakt meer dan ooit duidelijk dat er maar één manier is: geweldloosheid.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden