Op Prinsjesdag werd bekend hoeveel miljarden er jaarlijks naar fossiele subsidies gaan. Demissionair klimaatminister Rob Jetten kwam in september met een lijst van die regelingen: samen goed voor zo'n 40 miljard euro. Dat zit onder meer in voordelen voor grote bedrijven die nu weinig belasting over hun elektriciteit betalen. Het kabinet wil daar verandering in brengen en zegt de komende jaren te gaan afbouwen.
Het lijkt simpel: stop met voordelen geven aan de fossiele industrie en ons klimaat gaat erop vooruit. Maar afbouwen is in de praktijk niet altijd nuttig voor de energietransitie, concluderen onderzoekers van Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) en het Centraal Planbureau (CPB). Ze pleiten er dan ook voor om niet alleen naar de miljarden te wijzen, maar te focussen op daadwerkelijke klimaatimpact. En dat blijkt een hersenkraker.
Fossiele subsidies - of fossiele steun - zijn geen directe subsidies of geldpotjes, maar belastingvoordelen en vrijstellingen voor bedrijven die fossiele brandstoffen gebruiken of produceren. Denk aan bedrijven als KLM, Tata Steel, Yara of DOW.
Zo hoeven luchtvaartmaatschappijen geen accijns te betalen op kerosine en betaalt een Tata Steel relatief weinig belasting over energie. Op die manier wordt fossiel brandstofgebruik aangemoedigd en de energietransitie bemoeilijkt, luidt de veelgehoorde kritiek.
Als je kijkt naar de klimaatdoelen van de overheid, is het moeilijk te begrijpen dat dit soort bedrijven zulke voordelen krijgen. Die voordelen bestaan vaak al decennia en stammen nog uit de wederopbouw, na de Tweede Wereldoorlog. Het was een tijd dat de overheid de economie wilde bevorderen met een gunstig klimaat voor grote bedrijven.
Dat ligt nog best genuanceerd, laat dit rapport zien. Het mag duidelijk zijn dat verminderd gebruik van fossiele brandstoffen zorgt voor minder CO2-uitstoot, schrijven de onderzoekers. Maar een einde maken aan sommige regelingen heeft niet per se positieve impact op het klimaat.
Neem de voordelen op elektriciteitsbelasting voor grootgebruikers, een van de fossiele subsidies die het kabinet wil beëindigen. Deze regeling afbouwen zet een rem op de overgang naar elektrisch en werkt dus de energietransitie tegen, stellen de onderzoekers. "Je wilt dat die bedrijven weggaan van fossiele brandstoffen en overgaan op elektriciteit en waterstof, dan moet je dat niet duurder maken", legt econoom Herman Vollebergh uit. Hij is een van de auteurs van het onderzoek.
Ook kan een vermindering van uitstoot hier zorgen voor een toename ergens anders. We hebben in Europa namelijk een handelssysteem voor industriële uitstoot: het ETS. Grote bedrijven kopen uitstootrechten voor CO2 op. De komende jaren gaat het aantal beschikbare rechten flink omlaag om de uitstoot van heel Europa terug te dringen.
Als Nederland fossiele subsidies afschaft om de industrie sneller te laten verduurzamen, komen er CO2-rechten vrij voor bedrijven in andere EU-landen. Voor het klimaat is dat dus niet het meest voordelig.
Het onderzoek laat zien dat het vooral de grootste vervuilers zijn die moeten gaan betalen voor hun uitstoot. Volgens de planbureaus moet voor elke ton CO2 worden gekeken naar de totale 'beprijzing' van die uitstoot. Hoeveel betalen burgers en bedrijven aan belastingen en CO2-heffingen als ze één ton CO2 uitstoten?
Zo'n berekening laat zien dat met name de lucht- en scheepvaart nu 'goedkoop' kunnen uitstoten. Dat geldt ook voor industriële bedrijven die veel van hun CO2-rechten gratis krijgen en weinig energiebelasting betalen. Voor het klimaat is het dus zinvol om die regelingen aan te passen. Vaak zal dat wel in internationaal verband moeten. Vollebergh: "Het is ingewikkeld, maar het is niet onmogelijk."
Tot slot stelt het rapport dat ook de klimaatimpact van 'indirecte' fossiele subsidies moet worden meegenomen in het afbouwplan van het kabinet. Denk aan de btw-vrijstelling op vliegtickets: dat is geen directe fossiele subsidie, maar moedigt mensen wel aan om te reizen op een manier die zorgt voor veel uitstoot.
Source: Nu.nl economisch