Hoewel er kleine verschuivingen hebben plaatsgevonden in vergelijking met de vorige peilingen in september, houden VVD, GroenLinks-PvdA en Pieter Omtzigts NSC elkaar nog steeds in evenwicht. Als er nu verkiezingen zouden zijn, konden ze alledrie rekenen op 25 tot 29 zetels.
Dat blijkt uit de jongste peiling van onderzoeksbureau I&O Research. De drie koplopers doen statistisch gezien niet voor elkaar onder. De VVD staat op dit moment aan kop met 27 zetels, waarbij GroenLinks-PvdA en NSC volgen met 26 zetels. GroenLinks-PvdA, die bij de vorige peilingen van I&O Research nog op 29 zetels stond, zakt dus met drie zetels. De verschillen tussen de drie zijn zo klein dat ze vallen binnen de foutmarge die I&O hanteert.
Alleen Geert Wilders’ PVV blijft met 18 zetels nog enigszins in het spoor. De BBB volgt als vijfde, met 11 zetels. Verder is er een groot peloton van tien partijen met tussen de twee en zes zetels.
De partijen BVNL en 50Plus komen volgens deze peilingen met lege handen te staan, waardoor er op dit moment vijftien partijen op zetels zouden kunnen rekenen. In 2021 behaalden zeventien partijen minstens een Kamerzetel.
Volgens het onderzoek van I&O Research heeft NSC meer ‘mogelijke kiezers’ dan de andere twee koplopers. Dit zijn kiezers die nu naar een andere partij neigen, maar ook NSC overwegen. De VVD beschikt over de ‘meest zekere kiezers’.
Bij gebrek aan een verkiezingsprogramma – dat pas later deze maand komt – houdt de onzekerheid onder de kiezers over het profiel van NSC aan. Circa eenderde van de kiezers weet niet waar de partij moet worden ingedeeld. Verder ziet 17 procent NSC als links, 27 procent rekent haar tot het midden en 25 procent als rechts.
Ook de NSC-kiezers zelf zijn verdeeld over waar ze zichzelf moeten plaatsen. Voor een relatief groot deel doen ze dat precies in het midden (25 procent). De rest vindt zichzelf eerder rechts (39 procent) dan links (21 procent). Zeven procent weet niet waar zichzelf te plaatsen. ‘Daarmee lijkt de ideologische zelf-inschatting van NSC-kiezers het meest op die van CU- en CDA-kiezers’, aldus I&O Research.
Famke Seine
Zonder boegbeeld Sylvana Simons doet Bij1 op 22 november toch een gooi naar een of meer zetels in de Tweede Kamer. Op een partijcongres in Den Haag, dat zich vrijwel geheel achter gesloten deuren afspeelde, besloten de leden met ruime meerderheid om mee te doen. Slechts dertien leden stemde tegen.
Lijsttrekker van de diversiteitspartij is de bij het grote publiek onbekende Edson Olf. De Rotterdammer, werkzaam als consultant en binnen Bij1 actief als vicevoorzitter en wijkraadslid, staat voor de taak om de partij opnieuw de Kamer in de loodsen. Dat lijkt volgens de jongste peilingen een hele klus te worden.
Zijn voorganger Simons had twee pogingen nodig om dat doel te bereiken. Zij werd in maart 2021 gekozen tot Kamerlid, nadat ze daar vier jaar eerder te weinig stemmen voor had behaald. Simons kondigde afgelopen zomer haar vertrek aan als partijleider, deels om gezondheidsredenen, maar ook wegens aanhoudende ruzie in de partij.
Sommige leden van Bij1 hadden hun bedenkingen bij verkiezingsdeelname. ‘Ja, ik heb ook even getwijfeld’, geeft Olf toe, wijzend op de onrust in de partij en het plotselinge vertrek van Simons als partijleider. Maar hij wil meedoen, ‘omdat het verhaal van Bij1 gewoon heel belangrijk is.’
Olf wijst op de successen die zijn voorganger als Kamerlid heeft geboekt. ‘Er zijn excuses gemaakt voor het slavernijverleden, er is aandacht geweest voor politiegeweld, de toeslagenouders hebben een gezicht gekregen, en zo kunnen we nog even doorgaan.’ (ANP)
Een ledenvergadering van 50Plus is vroegtijdig beëindigd nadat de politie moest ingrijpen en kandidaat-lijsttrekker Gerard van Hooft het pand uitzette. De partij zit nog steeds zonder lijsttrekker, zonder partijprogramma en nu ook zonder voorzitter – voorzitter Jorien van den Herik stapte na de ongeregeldheden op.
Voormalig waarnemend voorzitter Van Hooft had zich aangemeld als tegenkandidaat van Ellen Verkoelen, die het partijbestuur naar voren had geschoven als lijsttrekker. Van Hooft werd bij het aantreden van voorzitter Van den Herik in juni geroyeerd wegens een conflict, maar dat royement werd door een commissie van de partij onterecht verklaard.
Voor de vergadering zou Van den Herik de kandidaat-lijsttrekker per mail duidelijk hebben gemaakt dat hij opnieuw geroyeerd werd en niet welkom was in Ede. Van Hooft verscheen alsnog. Hij noemde Van den Herik, voormalig roemrucht voorzitter van Feyenoord, ‘een dictator eerste klas’, die liever de partij opblaast dan dat hij tegenspraak duldt. Hij zei dat andere kandidaten voor het lijsttrekkerschap geen kans krijgen zichzelf te presenteren.
Toen hij ondanks herhaaldelijke verzoeken het pand niet wilde verlaten, schakelde het partijbestuur de politie in. Kort daarna werd de ledenbijeenkomst beëindigd en maakte Van den Herik bekend niet door te gaan als voorzitter. Een partijprogramma was nog niet vastgesteld en de leden hadden nog geen lijsttrekker gekozen.
In 2020 stapte de populaire partijleider Henk Krol uit 50Plus, te midden van een zoveelste ruzie bij de partij. Hij richtte zonder succes zijn eigen partij op. Met de nieuwe lijsttrekker Liane den Haan haalde 50Plus in maart 2021 maar één zetel, die de partij vrijwel direct kwijtraakte. Den Haan kreeg felle kritiek van (prominente) leden omdat ze de pensioenhervorming steunde, terwijl het verzet tegen die hervorming juist een van de belangrijkste speerpunten van 50Plus was. Binnen twee maanden verliet ze de partij.
In de peilingen staat 50Plus nu op nul tot één zetel.
Dylan van Bekkum
‘Als de VVD zelfverzonnen deadlines oplegt, dan wijkt de ChristenUnie niet.’ Met die woorden blikte CU-leider Mirjam Bikker zaterdag tijdens het verkiezingscongres van haar partij nog een keer terug op de val van het kabinet. De VVD en de ChristenUnie konden in Rutte IV geen overeenstemming bereiken over beperkingen aan gezinshereniging. De VVD eiste dat voor de zomervakantie afspraken daarover zouden worden gemaakt. Toen dat mislukte, viel op 7 juli het kabinet.
En dus is de partij in Zwolle bijeen om de lijst en het programma vast te stellen waarmee de partij op 22 november de verkiezingen ingaat. In haar speech op het congres haalde Bikker een aantal vaste thema’s van de christelijke partij aan: stop met de liberale gokwet, die ‘grenzeloos naïef’ is. Morrel niet aan artikel 23, die de vrijheid van onderwijs regelt en garanties biedt aan bijzonder onderwijs. En over de ouderenzorg: ‘Ieder leven is een geschenk. Wij zeggen nee en nog eens nee tegen alle wetten die voltooid leven accepteren.’
Bikker denkt dat de CU de tijd mee heeft. ‘We groeiden lang tegen de neoliberale stroom in, maar nu de samenleving daarin vastloopt keert de wal het schip.’ Ze haalde een tekst uit Prediker aan, die ook de opening van het verkiezingsprogramma is: ‘Wanneer twee vrienden samen zijn en een van beiden valt, helpt de ander hem weer overeind.’
Een poging van de noordelijke achterban om Tweede Kamerlid Stieneke van der Graaf uit Groningen hoger op de lijst te krijgen, op plaats 5 in plaats van 9, werd door de leden weggestemd. De Graaf moest het doen met een uitbundig applaus. Bikker: ‘Het leuke van onze Kamerleden is dat ze het allemaal ongemakkelijk vinden om applaus te krijgen, en laten we dat vooral zo houden.’
Remco Meijer
Niet Tweede Kamerlid Salima Belhaj, ook niet de huidige delegatieleider Samira Rafaela, maar Gerben-Jan Gerbrandy trekt bij de komende Europese verkiezingen de lijst van D66. Daarmee geven de leden van D66 opnieuw de voorkeur aan de kandidaat zonder migratieachtergrond ten koste van twee kandidaten met een migratieachtergrond.
Felicitaties waren er van partijleider Rob Jetten voor de onverwachte overwinning van Gerbrandy. ‘Met hart voor het Europese ideaal en tien jaar ervaring in het Europees Parlement, weet hij als geen ander wat er nodig is voor een sterk, verenigd en groen Europa. Gefeliciteerd!’
Terwijl bij de interne verkiezingen alle ogen gericht waren op de voorkeurskandidaat van het bestuur, Belhaj, en de populaire Europarlementariër Rafaela ging Gerbrandy er met het lijsttrekkerschap vandoor: de leden van D66 kozen opnieuw voor een andere lijstindeling met Gerbrandy op één, ten koste van de Marokkaans-Nederlandse Belhaj en de Afro-Caribische Rafaela. Van de ruim 25 duizend stemgerechtigden brachten 5.310 leden een stem uit. Belhaj haalde niet eens de laatste ronde waar Gerbrandy met 56,6 procent van de stemmen tegenover 41,5 procent voor Rafaela de meeste steun van de leden vergaarde.
Daarmee domineren mannen met een Nederlandse achtergrond opnieuw de top van de partij die naar buiten toe diversiteit als vooruitgang wil uitstralen: Rob Jetten als partijleider, Jan Paternotte als fractievoorzitter, Paul van Meenen als voorzitter van de senaatsfractie, Victor Everhardt als partijvoorzitter en nu Gerbrandy als EP-lijsttrekker. Ondertussen onderschrijft de partij in het verkiezingsprogramma het belang van diversiteit. ‘De samenleving wordt leuker en interessanter als we diversiteit omarmen.’
Het is niet voor het eerst dat de leden van D66 een eigen invulling geven aan de diversiteitsambities. Bij de vaststelling van de definitieve kandidatenlijst voor de Tweede Kamerverkiezingen stemden de leden onlangs de twee D66’ers met een migratieachtergrond naar beneden: de zwarte mensenrechtenactivist Mpanzu Bamenga werd door de leden drie plekken lager gezet op negen. Belhaj, die tot de Europese verkiezingen haar werk als voorzitter van de enquêtecommissie fraude wilde afmaken, ging van 10 naar 13.
D66’er Janarthanan Sundaram, tot november 2021 voorzitter van het diversiteitsnetwerk binnen de partij, zegt dat de ledenraadpleging duidelijk maakt dat D66 op het thema diversiteit en inclusie inboet aan geloofwaardigheid. ‘Het toont aan dat we, ook binnen D66, continu aandacht moeten blijven geven aan dit thema, ook onder onze leden. Diversiteit en inclusie hebben onderhoud nodig.’
Avinash Bhikhie
Niet RTL Nieuws, niet de NOS en ook niet EenVandaag, maar het tv-programma College Tour heeft als eerste een lijsttrekkersdebat rond. Dilan Yesilgöz (VVD), Frans Timmermans (GroenLinks-PvdA), Pieter Omtzigt (NSC) en Caroline van der Plas kruisen 22 oktober de degens.
Het is voor het eerst dat College Tour een lijsttrekkersdebat organiseert. Het interviewprogramma dat onder leiding staat van Twan Huys staat bekend om het format waarbij een bekende gast vragen van studenten beantwoordt. Ook dit keer is Huys van de partij en zal het debat, dat plaatsvindt op de Vrije Universiteit Amsterdam, worden bijgewoond door studenten die de lijsttrekkers na afloop kunnen bevragen.
Met de keuze voor deze vier partijen lijkt het programma enigszins gehoor te geven aan de oproep die NSC-leider Omtzigt onlangs deed: hij had weinig zin als lijsttrekker op te draven voor verkiezingsdebatten met veel partijleiders. ‘Heel veel lijsttrekkers die in oneliners van twintig seconden over een onderwerp spreken: dat leidt niet tot helderheid en niet tot oplossingen voor de problemen in ons land.’
De selectie van College Tour betekent ook dat met de PVV de grootste oppositiepartij afwezig is. De coalitiepartijen van de afgelopen drie jaar (D66, CDA en CU) zijn er ook niet bij om bijvoorbeeld hun versie van de val van het kabinet te delen en de VVD aan te spreken op haar rol in de migratiecrisis. GroenLinks-PvdA zal tevreden zijn dat het zich als enige links-progressieve partij kan afzetten tegen de cultureel-conservatieve mededebaters.
Avinash Bhikhie
De PVV ziet met Harm Beertema opnieuw een ervaren Kamerlid na de verkiezingen vertrekken. Op de kieslijst van de PVV, die leider Geert Wilders maandagavond bekendmaakte, stond Beertema aanvankelijk op de zestiende plek. Dat is de onderwijswoordvoerder te laag en daarom ziet hij af van een nieuwe termijn in de Kamer.
‘Dat Geert Wilders deze keuze maakt is aan hem’, zegt Beertema op X. ‘Voor mij is de conclusie dat de PVV mijn inbreng niet voldoende waardeert, sterker nog, er eigenlijk wel buiten kan.’ Het lijkt erop dat het al langer niet botert tussen Wilders en Beertema.
‘Op inhoud en op zaken die de partijorganisatie raken zijn we te veel uiteen gegroeid’, aldus de PVV’er die sinds 2010 in de Kamer zat. Beertema stond bij de Tweede Kamerverkiezingen in 2021 ook al op de zestiende plek. De PVV haalde toen 17 zetels, volgens de Peilingwijzer staat de partij nu op 12 tot 16 zetels. Het was voor Beertema dus twijfelachtig geweest of hij weer in de Kamer was gekomen.
Source: Volkskrant