Anatomy of a Fall is een echte, ouderwetse misdaadthriller, zegt een journalist tegenover de Franse regisseur en scenarist Justine Triet (45), alsof het een vaststaand feit betreft. True crime-achtig, al weten we natuurlijk dat de gebeurtenissen zijn verzonnen.
Wie het laag op laag stapelende Anatomy of a Fall zonder verdere voorkennis bekijkt, ziet tijdens de eerste pak ’m beet dertig minuten inderdaad een blauwdruk van een doortimmerde genrefilm. Een man tuimelt uit het zolderraam van een chalet in de Franse Alpen, buiten beeld van de kijker. Zijn slechtziende zoontje stuit na een wandeling met bordercollie Snoop op het verse lijk. Hoewel een ongeluk of zelfdoding reële opties zijn en verder bewijs ontbreekt, kan zijn Duitse vrouw Sandra, gespeeld door een verbluffende Sandra Hüller, volgens de recherche niet als dader worden uitgesloten.
Over de auteur
Berend Jan Bockting schrijft sinds 2012 voor de Volkskrant over film.
Maar in de vierde film van Triet (alleen haar speelse psychodrama Sibyl (2019) haalde eerder de Nederlandse bioscopen) is meer aan de hand. Niet voor niets werd Anatomy of a Fall enkele dagen na dit interview op het filmfestival van Cannes in mei bekroond met de prijs voor beste film van het festival, de Gouden Palm.
Triet vraagt de Volkskrant op een dakterras om een vuurtje voor haar sigaret (helaas) en trekt met haar blote voeten af en toe denkbeeldige lijntjes op de vloer. Ze oogt ontspannen. Alsof ze wéét dat ze een steengoede film heeft gemaakt. Een thrilleroverstijgende film, voor de duidelijkheid. ‘Ik maak hier en daar gebruik van de codes van de thriller – je ontkomt er niet aan als je een centrale rol geeft aan een lijk’, zegt ze.
‘Maar ik was niet op zoek naar de efficiënte doelgerichtheid van de thriller: dit is geen film waarin elke scène in dienst staat van opwinding, plotwendingen of pogingen om het publiek te verrassen. Het is mijn bedoeling juist enige afstand te nemen tot het thrillergenre.’
Een andere journalist, hengelend naar een etiket om op de film te plakken, stelt dat we hier toch duidelijk met een rechtbankdrama te maken hebben.
Valt ook iets voor te zeggen.
Na een uitvoerige reconstructie van de gebeurtenissen die leidden tot de sprong, duw of val uit het raam, volgt een slepende rechtszaak. Al staat daarin niet direct de val van de echtgenoot centraal, maar de vraag wie Sandra en haar man tot het noodlottige moment waren. Hoe hun huwelijk gaandeweg erodeerde. Welk motief dat haar mogelijk bezorgde.
Maar wat telt als clou, in een wel héél wiebelige zoektocht naar de waarheid? Maakt het feit dat hij vlak voor zijn dood op vol volume muziek van 50 Cent draaide hem misogyn, en dus haar verdacht? Tellen de fictieve verwikkelingen in haar boeken als bewijs? Wat begint als standaarddetective, wordt via die rechtszaak een filosofische verhandeling over de idee van de waarheid, niet zozeer een zoektocht naar de waarheid zelf.
Triet: ‘Ik wilde graag eens een rechtbankdrama maken. Maar dan wel een film die de tijd neemt, zijpaden inslaat. Die tijdens de zaak ook de wereld buiten de rechtszaal in ogenschouw neemt. In tegenstelling tot mijn eerdere films, die je stuk voor stuk onder de komedies kunt scharen, wilde ik een verhaal vertellen dat niet aan genreregeltjes zit gebonden. Een complete film, om het zo maar eens te zeggen.’
In het hart van Anatomy of a Fall, voorbij de thrillerelementen en het rechtbankdrama, ligt een relatiedrama verscholen. Of preciezer: een reconstructie van een relatie door de ogen van anderen.
‘Ik gebruik de rechtszaak als voorwendsel om in het leven van het koppel te duiken’, zegt Triet. ‘Ik zie de rechtszaal als plek waar fictie wordt gemaakt van echte levens. Het is een paradox: dit is een plek waar de waarheid wordt gezocht, maar dat kan binnen dit rechtssysteem alleen dankzij geconstrueerde verhalen van aanklagers, advocaten en getuigen over de levens van de betrokkenen. Die verhalen zijn per definitie beperkend. Als beklaagde verlies je door die optelsom van verhalen die ánderen over je vertellen de grip op je eigen verhaal. Geen van die verhalen benadert de essentie van wie je bent en welk leven je leidt.’
Een vergelijkbaar spel met de werkelijkheid was de inzet van Triets vorige film Sibyl, waarin ook knap in het midden wordt gehouden in hoeverre een schrijver de grens tussen fictie en realiteit nog helder voor ogen heeft.
‘Ik vind het fascinerend hoe we in onze realiteit voortdurend fictie creëren. De rechtszaak in mijn film is wat dat betreft een snelkookpan: er is een narratief over een dode man, maar op cruciale punten in het verhaal zit een gat. De aanklager begint erop los te vragen: Sandra’s karakter wordt besproken, hoe ze haar werk uitoefent, zelfs over haar seksleven krijgt ze vragen. Alles wordt plotseling een argument dat tegen haar kan worden gebruikt.
‘Ik besprak mijn film tijdens het maken met een vriend. Die zei: het klinkt alsof je een film maakt over mensen die extreem ver inzoomen op een foto en denken dat ze daarmee de vastgelegde werkelijkheid dichter benaderen. Op een gegeven moment zien ze niets meer dan een vage vlek. Ze staren zich blind op één pixel en denken daarin van alles te zien. Dat vond ik mooi gezegd.’
De associatie met de rechtszaak tussen Johnny Depp en Amber Heard ligt in filmsterren minnend Cannes voor het oprapen. De vraag is in hoeverre de medio 2022 live uitgezonden zaak tussen de twee voormalig getrouwde acteurs – waarin ook de persoonlijkste details publiek werden gemaakt – een inspiratiebron was.
Triet grijnst. ‘Meer mensen vragen naar een verband, maar ik vind de verschillen tussen die zaak en de zaak in mijn film eigenlijk vrij groot. Neem alleen al het verschil in bewijs: bij mij is dat minimaal, en dat is de essentie van mijn verhaal, daar was het bewijs legio.
‘Maar het was wel een grappig toeval dat de Depp-Heard-zaak tegelijk met de opnamen van onze rechtbankscènes plaatsvond. ’s Avonds ging ik na een dag filmen naar mijn hotel en zag ik die zaak steeds op tv. Het viel me op hoe afschuwelijk Heard in die zaak werd behandeld. Als je de zaken al wilt vergelijken, dan vertel ik een veel zachter, genuanceerder verhaal. Zelfs in mijn fictie zou ik een vrouw niet zo behandelen als de Amerikanen met Amber Heard hebben gedaan.’
Triet vroeg veel van de actrice die haar hoofdpersonage speelt, zonder precies te weten wat dat dan moest zijn. Sandra Hüller vertolkt een vrouw aan wie het publiek moet twijfelen, zonder te veel empathie te verspelen. Ze moet onpeilbaar zijn, maar zeker niet onbegrijpelijk. Hoe regisseer je dat?
Triet heft de armen: ‘Ik dacht tijdens het schrijven weleens: wát een complex personage om uit te werken, had ik me maar gebaseerd op een bestaand verhaal. Ik wist natuurlijk wel dat Sandra haar perfect zou kunnen belichamen – ik was ook heel tevreden over hoe ze in Sibyl op een menselijke manier een arthouseregisseur speelt. Ik wist ook dat ze méér aan het personage kon toevoegen dan ik zou bedenken.’
Op papier is het Hüller-personage wat killer, zegt Triet. Wat conceptueler, ook. Toch net iets meer levend in haar hoofd dan iemand die je in het echt tegen zou kunnen komen.
‘Zo gauw Sandra zich het personage toe-eigende, werd ze kalm, iemand met beide voeten op de grond, heel écht. Zonder dat ik het vooraf wist, bleek dit precies te zijn wat ik nodig had om de film te laten werken. Ik zocht naar afstand tot het geijkte misdaadverhaal. Dat zogenaamde true crime-achtige, Netflix staat er vol mee. In die traditie wilde ik mij niet scharen. Het levensechte, geloofwaardige, soms onaardige of onbetrouwbare personage van Sandra bleek de sleutel.’
De Palm Dog, een veredelde parodie op de filmprijs, wordt in Cannes jaarlijks uitgereikt aan de beste acteerprestatie van een hond. Dit jaar won de door Justine Triet geregisseerde bordercollie Messi in Anatomy of a Fall. De hond, Snoop in de film, valt onder meer op met een scène waarin hij bijna bezwijkt aan een zogenaamde overdosis aspirine. ‘Ik zag hem niet als hond, maar als volwaardig personage’, zegt Triet. ‘Ik ging door mijn knieën om zijn perspectief te bekijken op de scène die we zouden gaan filmen. Messi hoorde er helemaal bij in een film waarin perspectieven en percepties zo’n belangrijke rol spelen. Dat idee heb ik van Samuel Fuellers White Dog (1982), die film zit ook vol shots vanuit hondenperspectief.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden