‘Breaking: Israël bombardeert de grootste kerk in Palestina.’ Het veelbekeken bericht op X blijkt onzin: het bestuur van de kerk in kwestie ontkent. Een video die meer dan vijfhonderdduizend keer is bekeken zou laten zien hoe een soldaat van Hamas een Israëlische helikopter neerschiet, maar dat blijken beelden uit de videogame Arma 3 te zijn.
BBC-factchecker Shayan Sardarizadeh heeft zijn handen vol aan het ontzenuwen van dit soort berichten. Sardarizadeh is wel wat gewend; hij factcheckt al jaren op Twitter. ‘Er is altijd veel verkeerde informatie tijdens grote gebeurtenissen’, schrijft hij. ‘Maar de stortvloed aan nepberichten van de afgelopen twee dagen, waarvan vele via Twitter Blue, zijn andere koek.’
Over de auteurs
Laurens Verhagen en Frank Rensen schrijven voor de Volkskrant over technologie, internet, sociale media en kunstmatige intelligentie.
Twitter Blue is een betaalde dienst van X. Abonnees krijgen een blauw vinkje naast hun accountnaam en hun berichten krijgen meer aandacht. Ook kunnen gebruikers geld verdienen met hun berichten. Hoe meer clicks, hoe meer geld. Musk ontmantelde de afgelopen maanden grote delen van teams die zich bezighouden met het bestrijden van desinformatie. Spectaculaire, maar onware berichten krijgen daardoor alle ruimte.
Vanaf zijn begindagen bewees Twitter tijdens grote gebeurtenissen en rampen zijn ultieme bestaansrecht. Het platform blonk uit in snelle, ongefilterde en vaak betrouwbare berichtgeving van mensen die ter plekke waren. Inmiddels zijn daar andere platforms, TikTok voorop, bij gekomen. Ook daar werd een video gedeeld die de Hamas-aanval op een muziekfestival in het zuiden van Israël zou tonen, maar het bleek te gaan om beelden van een Bruno Mars-concert op 4 oktober in Tel Aviv.
De diversiteit aan onlineplatforms draagt bij aan het woekeren van desinformatie, zegt factchecker en universitair docent Peter Burger (Universiteit Leiden). Desinformatie begint vaak op een relatief obscuur en ongereguleerd platform zoals Telegram, waarna gebruikers het overnemen op populairdere apps als TikTok, X of Facebook. ‘Het is een soort pijplijn waardoor valse berichten steeds respectabeler worden.’
Ook tijdens de aanvallen van Hamas op Israël grepen veel internetters naar sociale media. X-voorman Elon Musk was er het afgelopen weekeinde als de kippen bij om zijn bijna 160 miljoen volgers op het hart te drukken de laatste gebeurtenissen via zijn platform te volgen, waarbij hij twee specifieke accounts in het zonnetje zette: ‘Om de oorlog in realtime te volgen, zijn @WarMonitors en @sentdefender goed.’
Niet voor het eerst gaf de topman hiermee dubieuze en onbetrouwbare accounts extra aandacht: beide grossierden eerder in het verspreiden van desinformatie, terwijl WarMonitors als antisemitisch te boek staat. Musk verwijderde zijn tweet later, maar het kwaad was alweer geschied.
De twee accounts vormen het topje van de ijsberg. Het Israëlische Cyabra, dat gespecialiseerd is in het analyseren van sociale media en desinformatie, vond zo’n 30 duizend accounts op X die pro-Hamas-desinformatie verspreidden. Vaak gaat het om geautomatiseerde bots. Ook TikTok heeft hier volgens Cyabra last van. In een artikel van The Guardian gaf Cyabra geen cijfers over pro-Israël-desinformatie.
Persbureau Bloomberg trekt een harde conclusie: ‘Het Israël-Hamas-conflict was een test voor Musks X. Het faalde.’ Het is de vraag of Musk dat zelf ook zo ziet. De topman heeft de laatste tijd herhaaldelijk aangegeven dat het hem maar om één ding gaat bij X: dat gebruikers niet doorklikken naar externe bronnen, maar vooral op X zelf blijven hangen.
Het is voor factcheckers als Burger lastig op te boksen tegen de constante stroom desinformatie: ‘Veel van wat we doen is een druppel op een gloeiende plaat.’ Daartegenover staat dat desinformatieberichten vaak dezelfde beelden laten zien. ‘Dan is één factcheck genoeg om al die gerecyclede berichten te ontkrachten.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden