N.B. Het kan zijn dat elementen ontbreken aan deze printversie.
Eva Meijer is schrijver en filosoof. Ze schrijft om de week een column.
Eva Meijer is schrijver en filosoof. Ze schrijft om de week een column.
Ze schrijft romans, essays, poëzie en academische filosofie. Recente boeken zijn Zee Nu (2022), een roman waarin Nederland onder water loopt en Verwar het niet met afwezigheid (2022), een filosofisch essay over politieke stiltes. Haar werk is vertaald in meer dan twintig talen. Terugkerende thema’s zijn taal inclusief stilte, gekte, dieren en politiek. Meijer promoveerde in 2017 aan de Universiteit van Amsterdam op een proefschrift over politieke stem van dieren en werkt momenteel als postdoctoraal onderzoeker aan dezelfde universiteit met een Veni-beurs van de NWO. Ze is ook lid van het Meersoortig Collectief, een meer-dan-menselijk kunstcollectief. Meer informatie is te vinden op haar website.
Een van de dingen die je leert als schrijver is dat mensen selectief lezen, door een eigen bril. De ene lezer gaat het om meegevoerd worden door een verhaal, de ander om mooie woorden, de derde wil zich herkennen (de wens tot herkennen is groot), de volgende wil iets leren. Ook samenlevingen lezen door een lens. Momenteel is consumentistisch lezen populair. Dat zie je bijvoorbeeld terug in de discussie over ballen.
Het lezen van een recensie is voor een schrijver vervreemdend: iemand die minder goed over je boek heeft nagedacht dan jij geeft er een impressie van, en dan wordt er zoals op de middelbare school ook nog een cijfer gegeven in de vorm van ballen (het woord ‘ballen’ alleen al). Dat cijfer heeft geen waarheidswaarde want de betekenis van een boek toont zich pas in de tijd, in dialoog met verschillende lezers en gemeenschappen, en steeds opnieuw. Dat zie je aan herontdekte romans maar ook de invloed die boeken na verloop van tijd krijgen, de manier waarop ze het debat beïnvloeden, in andere landen anders worden gelezen – boeken zijn levende wezens.
Deze manier van oordelen is onderdeel van een grotere cultuur van consumentistisch lezen. Consumentistisch lezen gaat over bestsellers en lezen om te verpozen, over selfies en trends en reageren. De media en sociale media werken voor een groot deel ook naar dit model, net als sommige uitgevers. Een roman is in deze opvatting geen kunstwerk maar een product. En essays kun je beter afschaffen.
Consumentistisch lezen gaat vaak samen met instrumenteel lezen, lezen om een doel te bereiken. Dat moet soms, als je snel iets wil weten, en er zijn teksten die ervoor zijn gemaakt, zoals de hedendaagse academische filosofie. Maar het is een povere manier van omgaan met tekst. Nederlandse kinderen, die in vergelijking met hun leeftijdsgenoten in andere landen slecht kunnen lezen, leren nu op een instrumentele manier lezen. Met schema’s en opdrachten in inwisselbare zinnen – lees Bibi Dumon Tak over het onderwerp. Maar wat je leert door te lezen is niet zo te meten.
Net als het leven is de literatuur van nutteloos nut, en vaak ambigu. Soms brengt een roman je inzicht of word je ineens geraakt, soms is het een ontmoeting met het vreemde, soms valt het tegen. Dat recht doen vraagt om een andere manier van lezen, waarin je je overgeeft zonder te weten waaraan, en de taal je meeneemt: om diep lezen. Diep lezen vraagt om aandacht en ruimte maken in jezelf. Of je er iets mee wint weet je niet. Maar er kan wel iets gebeuren.
Diep lezen vraagt ook om een andere manier van collectief lezen, van spreken en schrijven over literatuur, zoals in essays. En voor andere manieren van spreken met schrijvers. Meer over de taal, het verhaal, de verhouding tot de wereld, minder over trauma’s, thema’s en relletjes.
Dat is niet alleen belangrijk ten aanzien van boeken. Want het lezen van een tekst of een kunstwerk lijkt op het lezen van de wereld. Om andere mensen, andere dieren, of bomen recht te doen moet je ruimte maken in jezelf. De wereld lees je niet met je ogen, maar met je lichaam. Je voeten lezen de grond tijdens een wandeling. Je huid de temperatuur en de wind. Je ruikt de aankomende herfst, net als de rest van de wezens, die jou weer lezen. Zo lopen we door allerlei verhalen, die niemands eigendom zijn, die we nooit volledig vatten en soms helemaal niet. Maar als je oplet blijkt er veel meer te bestaan dan je dacht.
U kunt ons via dit formulier informeren over taalfouten of feitelijke onjuistheden, dat stellen wij zeer op prijs. Berichten over andere zaken worden niet gelezen.
Source: NRC