Nog geen halfjaar geleden stond Dennis (50) op het punt om van een viaduct boven de snelweg net buiten Oss te springen. Hij was dakloos, alcoholist en eenzaam, zat na een werkend leven sinds enkele maanden in de ziektewet en zag het leven niet meer zitten. ‘Ik ben niet gesprongen, want dat wilde ik mijn ouders en broertje niet aandoen’, zegt hij in buurt- en ontmoetingscentrum annex pakketafhaalpunt De Pitstop in Oss. ‘Ik heb veel fouten gemaakt, maar op het dieptepunt van mijn leven heb ik de juiste beslissing genomen: ik heb hulp gezocht. Ik heb de knop omgezet.’
Hij meldde zich bij de sociaal-maatschappelijke opvang in de Brabantse industriestad, kreeg medische, sociale en financiële begeleiding. Hij vertoefde enige maanden in het Verdihuis, de daklozenopvang naast De Pitstop, voordat hij naar een flatje vertrok. Hij is van de drank af, werkt nu als vrijwilliger (en over een maand als betaald medewerker) in De Pitstop en is in afwachting van een sociale huurwoning.
Dennis, die niet met zijn achternaam in de krant wil, heeft zijn leven weer op de rit. ‘Mijn ouders zijn hartstikke trots en zeggen: we zien de Dennis van dertig jaar geleden weer, sociaal en amicaal.’ Hij zet zich in voor daklozen en andere kwetsbare mensen.
Zelf raakte hij dakloos na een scheiding in 2007 en een andere mislukte relatie. ‘Ik ken het klappen van de zweep’, zegt hij. Eerst kon hij nog terecht bij een familielid met jonge kinderen of bij een kameraad op de bank. Hij bivakkeerde in een kraakpand of illegale onderhuurwoning. Hij sliep in een tentje op de camping of tikte een ruitje in van een leegstaande woning. ‘Maar er komt een moment waarop je nergens meer naartoe kunt’, verzucht hij. ‘Dan lig je op een bankje in het park, in het bos of op het station.’
Hij zocht zijn heil steeds meer in de alcohol, vooral na de suïcide van een dierbare naaste, en raakte steeds dieper in een isolement. ‘Mijn beste kameraden lagen in de supermarkt’, grapt hij. ‘Ik heb het lang volgehouden, omdat ik wel bleef werken en centjes verdiende’, zegt Dennis.
De laatste jaren was hij teamleider bij een transportbedrijf. Zelfs toen hij enkele maanden ‘op straat leefde’ hebben zijn collega’s op het werk volgens hem nooit iets van zijn dakloosheid en alcoholprobleem gemerkt. ‘Het leven op straat is wel heel eenzaam’, zegt hij zacht. ‘Je weet nooit wat de dag gaat brengen. Je werkt maar acht uur, daarna blijven er nog veel uren op straat over.’
Aanvankelijk wilde hij geen hulp zoeken, uit schaamte en trots. Maar nu is hij zo blij als een kind dat hij eind maart eindelijk alsnog hulp vroeg. ‘Mijn advies aan alle daklozen is dan ook: stap over je trots en schaamte heen, zoek hulp via je huisarts of meld je aan bij de maatschappelijke opvang. Grijp die mogelijkheid aan. Want alleen ga je het niet redden.’
Volgens de nieuwe Ethos-telling zijn er in Oss 186 dak- en thuislozen, onder wie 40 kinderen. ‘Het is goed dat vele organisaties hebben meegeteld, maar ik schat zelf in dat het werkelijke aantal nog veel hoger ligt en zeker het dubbele is’, zegt hij.
Positief vindt hij dat nu ook de zogenaamde ‘onzichtbare daklozen’, zoals bankslapers of arbeidsmigranten in een tentje, meer in beeld zijn gebracht. ‘Bij de presentatie van de resultaten reageerde een wethouder van een plattelandsgemeente verbaasd dat er überhaupt daklozen in zijn gemeente vertoefden. Dat is wel heel naïef. Heb je dan oogkleppen op?’
Voor het eerst in Nederland is een nieuwe methode toegepast om het aantal dak- en thuislozen te tellen. De zogeheten Ethos-telling, een initiatief van Kansfonds en Hogeschool Utrecht, werd uitgevoerd in Noordoost-Brabant en geeft volgens onderzoekers een betrouwbaarder beeld dan de cijfers van het CBS.
In de regio rond Den Bosch en Oss hebben 96 organisaties op één dag het aantal daklozen geïnventariseerd. Daarbij gaat het niet alleen om opvanginstellingen, maar ook om organisaties die dakloze mensen ‘in beeld’ hebben, zoals buurtteams, wijkagenten, maatschappelijk werk, jeugdhulpverlening, woningcorporaties en ziekenhuizen.
De resultaten werden vorige week donderdag gepresenteerd. Er werden 1.500 daklozen geteld. Onder hen zijn liefst 346 minderjarigen (23 procent) – veelal kinderen die met één ouder (of twee ouders) thuisloos zijn. Ook werden 38 dakloze 65-plussers geïnventariseerd, de oudste is 86 jaar.
Het CBS telt alleen daklozen tussen de 18 en 65 jaar die een bijstandsuitkering ontvangen en voorkomen in het register van dakloze mensen. Andere groepen, zoals mensen zonder verblijfsvergunning, worden door het statistiekbureau buiten beschouwing gelaten.
De groep daklozen in de regio blijkt zeer divers te zijn. Onder de volwassenen komen 54 nationaliteiten voor en is bijna eenderde vrouw. ‘De meerderheid leeft niet op straat of in de opvang voor dakloze mensen, maar bij vrienden, familie, in een auto, garage of stacaravan’, aldus de onderzoekers.
De Ethos-telling geeft ook meer inzicht in de leefsituaties van daklozen op lokaal niveau: hoeveel vrouwen verblijven uit noodzaak op een camping of hoeveel jongeren slapen bij wisselende bekenden op de bank? ‘Een scherp beeld van dakloosheid is hard nodig om inwoners in de knel te kunnen helpen’, meent de Bossche wethouder Pieter Paul Slikker.
De onderzoekers benadrukken dat met deze methode veel meer groepen die anders ‘onzichtbaar blijven in de cijfers’ worden meegeteld. Maar ze erkennen ook dat er altijd mensen zijn die niet in beeld komen, bijvoorbeeld omdat ze bewust onder de radar willen blijven.
Ze hebben de ambitie om de nieuwe daklozentelling in heel Nederland uit te voeren. Voor de tweede Ethos-telling, die komend voorjaar zal plaatsvinden, hebben zich inmiddels 55 gemeenten in zes regio’s aangemeld.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden