Een 9/11 voor Israël wordt het in Israëlische media genoemd, of een Pearl Harbour-moment en qua schrik vergelijkbaar met het begin van de Jom Kippoer-oorlog, afgelopen weekend 50 jaar geleden.
Elk van die historische vergelijkingen gaat op haar eigen manier mank, maar de strekking is duidelijk: 7 oktober 2023 zal de Israëlische geschiedschrijving ingaan als de verdoemde dag dat een land dat beschikt over een van de sterkste legers in de regio en een van de meest doortastende inlichtingendiensten ter wereld, volkomen werd overrompeld.
Hoe konden de inlichtingendiensten Shin Bet en Mossad, het Israëlische leger en de regering de voorbereidingen van de terreuractie van Hamas volledig missen? Het laatste woord hierover zal pas worden gezegd als de oorlog die Israël maandag officieel aan Hamas verklaarde is beëindigd en de doden zijn begraven.
Over de auteur
Sterre Lindhout schrijft voor de Volkskrant over Noord- en Zuid-Amerika. Ook volgt ze de ontwikkelingen op het gebied van globalisering en wereldhandel. Hiervoor was ze correspondent Duitsland.
Experts zien wel al contouren van verklaringen die duiden op onderschatting van de tegenstander en andere prioriteiten van de uiterst rechtse regering onder leiding van premier Benjamin Netanyahu.
Als hij vanuit militair oogpunt naar de operatie van Hamas kijkt, zegt Mart de Kruif, oud-commandant van de Nederlandse landstrijdkrachten, valt op dat de geheimhouding van de voorbereidingen, de zogenoemde ‘operational security’, buitengewoon goed is geweest.
Dat Hamas daarbij hulp heeft gekregen van professionelere strijdkrachten als Iran of Hezbollah acht De Kruif aannemelijk.
De Israëlische strijdkrachten en de regering hebben Hamas in militair opzicht dus onderschat. En volgens De Kruif hebben ze hun eigen informatiepositie en capaciteiten wellicht overschat.
Zo gaat het in de Israëlische berichtgeving veel over het grenshek tussen Israël en Gaza dat inclusief alle bewakingssystemen eromheen meer dan een miljard euro kostte en het graven van tunnels onmogelijk heeft gemaakt. Maar tegen een paar simpele bulldozers bleek dat hek niet opgewassen.
‘Omdat oorlogvoering steeds technischer wordt, kunnen militairen nauwkeurig zien wat er gebeurt in het hier en nu: hier zien we een verdachte beweging, daar zien we een voertuig’, zegt De Kruif. Maar volgens hem verliezen militairen, niet alleen in Israël maar overal ter wereld, daardoor soms de belangrijkste vraag in een oorlog uit het oog: wat is de intentie van mijn tegenstander?
Die intentie was blijkbaar om afgelopen zaterdag om 6.30 uur plaatselijke tijd op 29 plaatsen door dat hek te breken en met pick-uptrucks naar omliggende dorpen te razen om daar bloedbaden aan te richten en mensen te gijzelen. Het duurde op sommige plaatsen wel uren voordat het Israëlische leger, dat langs de grens met Gaza overal posten en bases heeft, ter plekke was.
Erwin van Veen, Midden-Oosten-expert van het onderzoeksinstituut Clingendael, heeft geen sluitende verklaring voor het ‘evidente gebrek aan focus, reactievermogen en snelheid van de inlichtingendiensten en het leger’, maar vermoedt dat het recente politieke tumult en een vals gevoel van veiligheid tijdens ‘lange garnizoensdiensten’ een rol speelden.
Een mogelijke verklaring ligt elders in het land, op de Westelijke Jordaanoever, waar het geweld tussen kolonisten en Palestijnen steeds heviger oplaait. De regering, die pal achter de kolonisten staat, laat het leger ter vergelding voor aanvallen van Palestijnen op kolonisten geregeld bloedige charges aanrichten in steden als Hebron en Jenin. Om die reden heeft de legerleiding dit jaar ook een onbekend aantal troepen naar het noorden verplaatst, schrijven Israëlische kranten.
Volgens Van Veen van Clingendael heeft de regering daarbij de strategische inschattingsfout gemaakt te denken dat zij de repressie van Palestijnen kan blijven voortzetten zonder daarvoor een hogere prijs te betalen dan de ‘gangbare’ raketaanvallen vanuit Gaza. Dat het de facto opsluiten van 2 miljoen mensen daar, de kolonisatie op de Westoever en het met juridisch dubieuze trucs uit hun huizen zetten van Palestijnen in Jeruzalem, niet tot grotere consequenties leidt zolang Palestijnen Israël in mogen om te werken.
Terwijl de Israëlische en Amerikaanse veiligheidsdiensten blijkbaar al wel op de hoogte waren van verontrustende activiteiten in Gaza deze zomer: zo trainde Hamas de afgelopen maanden vaker dan anders, onder andere met de nog radicalere groep Palestijnse Islamitische Jihad.
De links-progressieve krant Haaretz voert nog een argument op voor de trage reactie van het leger: de frictie tussen de regering en het leger over de juridische hervormingen die Netanyahu wil doorvoeren om zijn macht te vergroten. Bij de massale demonstraties tegen deze wetswijziging eerder dit jaar, liepen ook militairen en personeel van de veiligheidsdiensten mee.
Ook dreigden kritische reservisten de afgelopen maanden dat ze geen gehoor zouden geven aan mobilisatieoproepen als Netanyahu deze wijziging zou doordrukken. (Of ze voet bij stuk houden, moet nu blijken.)
Over deze verklaring is De Kruif, oud-bevelhebber der strijdkrachten, sceptisch. Volgens hem zijn de Israëlische veiligheidsdiensten veel te professioneel om zich te laten leiden door politieke dagkoersen. ‘Los van alle verklaringen lijkt erop dat het leger en de veiligheidsdiensten ook gewoon hebben geblunderd.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden