Cristiano Ronaldo, Neymar, Karim Benzema, Georginio Wijnaldum, Sadio Mané, Sergej Milinković-Savić, Vito van Crooij; het is een kleine greep uit het grote gezelschap topvoetballers dat deze zomer naar Saoedi-Arabië trok. Het is een bonte groep spelers, variërend van wereldberoemde namen (Ronaldo, Neymar), tot voetballers die vooral bekend zijn onder fijnproevers (Milinković-Savić, Van Crooij).
Waar de acties van deze spelers in Nederland jarenlang te zien waren via platforms als ESPN, Ziggo Sport en Viaplay, zijn ze nu alleen nog te volgen via illegale streams op schimmige websites, omdat vooralsnog geen enkele Nederlandse mediapartij de uitzendrechten voor de Saudi Pro League (SPL) heeft aangekocht. In landen als België, Frankrijk en Duitsland is de competitie wél te zien.
Zonder controverse is het niet. Mensenrechtenorganisatie Amnesty International stelde eerder dat Saoedi-Arabië aan sportswashing doet, waarbij het binnenhalen van beroemde sporters en grote sportevenementen wordt gebruikt om ‘de aandacht af te leiden van mensenrechtenschendingen’ en om ‘de internationale reputatie te verbeteren’.
Over de auteurs
Alex Mazereeuw schrijft voor De Volkskrant regelmatig over televisie, streaming en media. Michel Doodeman schrijft sinds 2023 als freelance journalist voor De Volkskrant. Hij maakt verhalen over media, cultuur en sport. Samen maakten ze eerder de podcast Televisië.
Vision 2030
De enorme investeringen in het voetbal zijn onderdeel van een groter plan onder leiding van de Saoedische kroonprins Mohammed bin Salman: Vision 2030. Het land wil minder afhankelijk worden van olie en gas en de inkomsten diversifiëren. Als ‘bron van geld en banen’ is voetbal daarin een belangrijke pijler, stelt Simon Chadwick, hoogleraar Sport en Geopolitieke Economie aan de Skema Business School in Parijs.
‘Voetbal is een industrie die jaar na jaar telkens 10 procent groeit’, zegt ook sporteconoom Thomas Peeters, werkzaam aan de Erasmus Universiteit. Naast sporttoerisme is er in de plannen van Saoedi-Arabië binnen het voetbal nog een andere inkomstenbron: de uitzendrechten van de eigen competitie. Inmiddels hebben ruim 130 landen de rechten verworven om de Pro League-wedstrijden uit te zenden.
De interesse in de SPL is het afgelopen jaar massaal toegenomen. Dat heeft vooral te maken met populaire voetballers als Ronaldo en Benzema, maar niet zozeer met het algehele niveau van de competitie. Het gros van de topspelers voetbalt bij vier clubs die in juni in handen kwamen van het Public Investment Fund (PIF), een investeringsfonds van de Saoedische overheid. Sinds die overname kunnen Saoedische topclubs met Europese grootmachten concurreren door spelers torenhoge salarissen te bieden. Desondanks plaatst statistiekenbureau Opta vooralsnog geen enkele Saoedische club in de top-50 van sterkste teams ter wereld.
Toch is er wereldwijd veel aandacht voor de competitie, en dat is voor Saoedi-Arabië belangrijk. Het land probeert de perceptie te veranderen. Door middel van investeringen moet het land een prominent gezicht in de voetbalwereld te worden, en mondiaal bekend komen te staan als voetbalnatie.
Koppelverkoop
De uitzendrechten van de Saoedische competitie worden verkocht door mediabedrijf IMG. ‘IMG is een grote onderneming die wereldwijd vertakt is’, legt sportmarketeer Frank van den Wall Bake uit. ‘Zij hebben grote pakketten en kunnen op een gegeven moment overgaan tot koppelverkoop. Dan zeggen ze: ‘Wil je de rechten van de Engelse Premier League? Dan moet je die van de Saoedische competitie er ook bij nemen.’’ Partijen als IMG kunnen bovendien afspreken om zendgemachtigden te ‘matsen’ bij een volgende deal, vertelt hij. ‘IMG heeft heel veel producten in de aanbieding, en daarom hebben de Saoedi’s hun ook gevraagd de rechten te verkopen.’
‘Er zijn ook veel zenders gekomen die heel wat zendtijd te vullen hebben’, vult sporteconoom Peeters aan. ‘Voetbalzenders zijn allemaal op zoek naar content.’ In dat opzicht profiteert de SPL van de wereldwijde wildgroei aan betaalzenders en streamingdiensten.
Opvallend is dat een Nederlandse uitzendgemachtigde vooralsnog ontbreekt. Een woordvoerder van ESPN wil niet zeggen of de rechten bij de zender zijn aangeboden, omdat dit vertrouwelijke informatie is. ‘Onze focus ligt vooral op het Nederlandse clubvoetbal.’ Viaplay en Ziggo Sport doen geen uitspraken over eventuele interesse in de rechten van de Saoedische voetbalcompetitie.
Arno Vermeulen, chef voetbal bij NOS Sport: ‘Ook bij de NOS ligt de focus vooral op de eredivisie en Nederlands voetbal, omdat wij alleen dáár de rechten van hebben. De samenvattingen of uitzendrechten van de Saoedische competitie zijn voor zover ik weet nooit bij ons aangeboden. Het zou ook volkomen onlogisch zijn als wij daar ineens aandacht aan besteden; dat is veel logischer voor zenders als Viaplay en Ziggo. Maar ook als ik bij een commerciële partij zou werken, zou ik het uitzenden van volledige wedstrijden zonde van het geld vinden.’
Wat het uitzenden van de Saoedische competitie kost, is niet bekend. ‘Op dit moment is dat koffiedik kijken’, zegt Van den Wall Bake, die uitlegt dat de prijs van een competitie verschilt per land en afhankelijk is van verschillende omstandigheden. ‘Die onderhandelaars gaan naar een land toe en doen hun huiswerk. Ze kijken bijvoorbeeld naar hoeveel spelers uit het land in Saoedi-Arabië spelen, het omroeplandschap en de interesse van streamingdiensten. Zo’n prijskaartje is absoluut onderhandelbaar, daarvan ben ik overtuigd.’
Vermeulen is verbaasd dat de SPL in landen als België en Duitsland wel te zien is. ‘Het kan zijn dat de prijs meeviel, en betaalzenders hebben vaak zo veel mogelijk content nodig om abonnees te behouden. Maar in Nederland zie ik die behoefte nog niet echt. De eredivisie trekt in Nederland veel meer kijkers dan buitenlandse voetbalwedstrijden: een wedstrijd als PEC Zwolle-Go Ahead Eagles wordt vaak beter bekeken dan Manchester United tegen Manchester City. De Nederlander kijkt nu eenmaal graag naar de eredivisie, omdat we daar gewoon de meeste binding mee hebben. Het is toch vooral eigen land eerst.’
Het lijkt er dus op dat de Nederlandse kijker meer heeft met voetballers als Bram van Polen dan met Neymar. Vermeulen: ‘Paris Saint-Germain had de afgelopen jaren met Messi, Neymar en Mbappé de beste aanvallers van de wereld, maar toch werd er in Nederland amper over die club gepraat. De Saoedische competitie is nu nóg minder interessant dan de Franse competitie in zijn topjaren. We weten niets van de clubs en kennen hooguit een aantal spelers. Maar sterren trekken niet per se kijkers; je moet er ook een gevoel bij hebben.’
Normalisering
Los van het niveau van de competitie en de interesse van Nederlandse kijkers, zijn er ook genoeg morele bezwaren. ‘Ik denk dat het voor Saoedi-Arabië – en ook andere landen trouwens – helpt als mensen naar die competitiebeelden kijken op hun tv of telefoonscherm’, vertelt hoogleraar Chadwick. ‘Het legitimeert en normaliseert landen, en kan er aan bijdragen dat mensen minder kritisch zijn op de activiteiten waarbij die landen betrokken zijn.’
Partijen die de SPL uitzenden kunnen dus het verwijt krijgen mee te werken aan sportswashing. Chadwick is terughoudend met het gebruik van de term, omdat hij het ziet als een ‘oversimplificatie van wat Saoedi-Arabië probeert te doen’. Het land is namelijk bezig met meer dan alleen het eigen imago. ‘Ze investeren veel geld en halen niet alleen op het veld, maar ook daarbuiten talent binnen; sommige van de beste Europese voetbalofficials werken nu in Saoedi-Arabië. Er is een soort talent drain gaande.’
Vermeulen: ‘Voor een voetbaljournalist is deze hele ‘revolutie’ veel interessanter dan voor een voetballiefhebber. Ik zou dolgraag een van onze verslaggevers die kant op sturen voor een goede reportage, maar dat is in Saoedi-Arabië best ingewikkeld. Journalistiek gezien blijft het razend interessant, maar dat is wat anders dan je kijkers urenlang opzadelen met voetbal uit die competitie.’
Langetermijnproject
Voor Saoedi-Arabië is dit uiteindelijk ook vooral een project van de lange adem, wat eerder deze maand onderstreept werd met de officiële kandidaatstelling voor de organisatie van het WK Voetbal in 2034. In een interview met de Volkskrant stelde de Engelse sporteconoom Paul Widdop recent nog dat Saoedi-Arabië met die brede strategie vooral de Europese dominantie wil uitdagen. Chadwick: ‘Het beste voetbal ter wereld wordt, in de hoofden van Europeanen, in Europa gespeeld. Dat is niet iets dat zal veranderen in weken of maanden.’
Sporteconoom Peeters vermoedt vooral dat Saoedi-Arabië in de toekomst zal proberen om de eigen clubs in competitieverband tegen Europese topclubs te laten spelen. ‘Ik denk dat er twee mogelijkheden zijn: allereerst een soort nieuwe Super League waarin Saoedi-Arabië een rol speelt. Een andere optie is dat Saoedi-Arabië de Fifa ervan probeert te overtuigen om het WK voor clubs – dat nu redelijk beperkt is – uit te bouwen tot een soort Champions League, maar dan wereldwijd.’
Vermeulen ziet dat niet zo snel gebeuren, al vermoedt hij wel dat de Saoedische clubs de komende jaren met geld blijven smijten. ‘Maar ik verwacht echt niet dat alle grote spelers uit Europa uiteindelijk die kant op gaan. De populariteit zal de komende jaren best groeien, maar de Saoedische competitie gaat de Europese topcompetities nooit van de troon stoten.’
Financieel is een overstap naar de Saoedische competitie uiterst aanlokkelijk, maar voormalig Liverpool-aanvoerder Jordan Henderson ervoer dat zo’n overstap niet altijd in goede aarde valt. In Engeland klonk veel kritiek op zijn transfer, vooral omdat Henderson zich tijdens zijn Liverpool-periode vaak inzette voor de lhbti-gemeenschap. In Saoedi-Arabië is homoseksualiteit nog altijd illegaal, en dus voelde Henderson zich begin september genoodzaakt om zijn excuses aan te bieden aan de gemeenschap.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden