De laatste noten van psalm 33 blazen zondagochtend nog door de orgelpijpen als de eerste kerkgangers zich naar de uitgang van de Amersfoortse Sint Joriskerk begeven. De voorganger heeft ze net een prettige ‘dag van geestelijke ontspanning’ gewenst. De blauw gekafte bijbels zijn weer in hun tassen verdwenen.
Maar vlak voordat de ruim vierhonderd bezoekers van de Hervormde wijkgemeente van hun zondagsrust gaan genieten, gooien de meesten nog een donatie in een glazen stolp. De vraag is of hun bijdrage aan het kerkgebouw in de toekomst nog toereikend is: klimaatactivisten vinden dat de 13de eeuwse kerk ten onrechte jaarlijks een fossiele subsidie van 12 duizend euro ontvangt.
En zo heeft de boodschap van de dagelijkse A12-protesten van Extinction Rebellion inmiddels ook de kerk bereikt. Niet alleen vervuilende bedrijven krijgen fossiele subsidie, ook verenigingen, dorpshuizen en geloofsinstellingen kunnen jaarlijks de helft van hun energiebelasting terugvragen.
Die regeling behelst slechts 0,25 procent van het totaalbedrag aan fossiele subsidies, maar als het aan de leden van Christian Climate Action (CCA) ligt, leveren kerken dat belastingvoordeel in. ‘Ik zou heel graag zien dat kerken vooroplopen’, zei predikant en CCA-lid Rozemarijn van ‘t Einde daar onlangs over tegen het Nederlands Dagblad. ‘Natuurlijk kan een bedrijf als Shell het mislopen van zo’n subsidie beter opvangen, maar dat iets lastig is, betekent natuurlijk niet dat je het niet moet doen.’
Daarnaast vindt Van 't Einde dat de huidige regeling kerken onvoldoende prikkelt. ‘Als je de begroting rond kunt krijgen met zo’n subsidie, is dat natuurlijk geen stimulans om te kijken of het ook op een andere manier kan, door bijvoorbeeld de thermostaat lager te zetten of te zorgen voor betere isolatie.’ De bedragen die geloofshuizen terugkrijgen variëren tussen ‘een paar tientjes’ en ‘tienduizenden euro’s’, afhankelijk van het energieverbruik, schat de Vereniging van Kerkrentmeesterlijk Beheer (VKB).
In Amersfoort weet meneer Boonzaaijer (46) nog niet wat hij van de oproep moet vinden. Hij staat na de dienst buiten op het Hofplein. Hij steunt de klimaatactie op de A12, maar of stoppen met deze regeling nu zo’n goed idee is? De kerkleden betalen nu al enkele honderden euro’s per persoon, per jaar. En de rekening voor dit sympathieke gebaar komt waarschijnlijk bij hen terecht, denkt hij. ‘Ik zou het zonde vinden als dat ten koste gaat van de goede doelen die we steunen.’
Mevrouw Boonzaaijer (46), die even later de kerk uitkomt, is wel overtuigd. ‘Ik vind dat de kerk vooraan mag staan met dit soort dingen’, zegt ze. ‘We moeten goed zorgen voor de schepping.’ En hoewel het nu ’s winters al betrekkelijk koud is in de kerk – sinds de energiekosten stegen is de afspraak in de protestantse kerken in Amersfoort: geen verwarming aan als het binnen nog warmer is dan 10 graden – kan de thermostaat nog een tikje lager als het aan haar ligt. Onder de jas die ze deze zondag draagt, past immers nog een extra trui. ‘En anders hebben we nog een ouderwets stoofje op zolder liggen.’
De Vereniging van Kerkrentmeesterlijk Beheer staat ambivalent in de discussie. ‘Wij vinden ook dat we versneld af moeten van fossiele brandstof’, zegt directeur Joost Schelling. ‘Maar dat is niet eenvoudig en het bedrag dat kerken nu nog terugkrijgen, is voor sommige kerken een welkome meevaller.’
Tegelijkertijd is de subsidie vooral bedoeld als steuntje in de rug voor sociale organisaties, zegt de VKB-directeur. Hij pleit daarom voor stapsgewijze afbouw van de bestaande regeling en een nieuwe regeling die zich specifiek op verduurzaming richt.
In Amersfoort proberen sommige protestantse kerken al te verduurzamen. Bij een kerkgebouw uit 1962 zijn onlangs zonnepanelen op het platte dak gelegd. De kerkleden bleken zelfs bereid om zelf een zonnepaneel aan te schaffen.
Maar bij de monumentale Sint Joriskerk is verduurzaming een stuk ingewikkelder en kostbaarder. Tijdens een rondleiding laat George Onderdelinden (73), lid van de kerkelijke beheercommissie, zien welke vergroeningsmaatregelen de kerk al nam. De elf gouden kroonluchters die onder het gewelfde plafond hangen, hebben ledverlichting. ‘En nu we bij de kosterswoning het dak renoveren, nemen we natuurlijk gelijk de isolatie mee.’
Toch is het slechts een fractie van wat er nodig is, zegt Onderdelinden. Om hun jaarlijkse energierekening van 70 duizend euro te drukken, is er maar één echte oplossing: de drieduizend fonkelende groene en paarse ruitjes van enkel glas, die de kerk van binnen haar warme gloed geven, moeten worden vervangen. ‘Zodra het begint te regenen, druppelt het naar binnen. Dus ga maar na hoeveel warmte er zo ontsnapt.’
De investering die het vergt om al die ruiten te vervangen kost ‘minimaal een miljoen’ en dat is onverantwoord, vindt Onderdelinden. ‘We moeten nu al alles bij elkaar vegen om de kerk schuldenvrij achter te laten voor een volgende generatie.’ Het duurt bovendien zo’n vijftig jaar om het bedrag terug te verdienen. En die terugbetaaltermijn kan de kerk zich met haar wankelende ledenaantal niet veroorloven.
Als Onderdelinden in een van de kerkbanken is neergeploft en hij de argumentatie van de klimaatactivisten hoort, schudt hij zijn hoofd. ‘We hebben nu al de plicht om zo min mogelijk energie te verbruiken’, zegt hij, vanuit zijn ‘diepe kerkelijke overtuiging als rentmeester’. ‘En ik vraag me af of Shell of Tata Steel zich laten inspireren door wat wij hier doen.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden