Waar staan we? Waar zijn wij als Europeanen in beland − omgeven door instabiliteit en brandhaarden waar we weinig greep op hebben en geconfronteerd met een Russische agressor die voor het eerst in tachtig jaar grootschalig militair conflict op ons continent heeft teruggebracht? Die vraag is dit weekend nog actueler geworden door de weerzinwekkende terreur die Hamas op Israël en zijn burgers heeft losgelaten. De gevolgen zullen talrijk zijn, maar een ervan is dat de zorgen in Europa over de afname van Amerikaanse steun aan Oekraïne versterkt worden.
Stel je een gerieflijke tuin voor, met prachtig weids uitzicht. Heuvels, velden, bossen. Maar dan staat opeens niet alleen het grote bos dat vlakbij ligt in brand, maar ook drie, vier, vijf bosjes in de omgeving. De tuin is nog steeds gerieflijk, en de luie stoel zit nog steeds lekker; toch wordt het moeilijker om te doen alsof je de brandlucht niet ruikt. Die luie stoel, daar zitten wij in.
Over de auteur
Arnout Brouwers is journalist en columnist voor de Volkskrant, met als specialisatie veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
De realiteit van de ontwikkelingen onder Vladimir Poetin in Rusland hebben we nooit echt onder ogen willen zien. Ik zou er niet over beginnen als demissionair premier Rutte niet een zinnetje had uitgesproken tijdens de Algemene Beschouwingen dat we beter niet kunnen negeren. Hij zei: ‘Dat een strategie niet de gewenste uitkomst heeft, betekent niet per se dat die strategie verkeerd is.’
Het ging over Angela Merkels strategie, die ook Ruttes strategie was, ‘om er zoveel mogelijk voor te zorgen dat je Rusland inbedt in een bredere Europese structuur’. Die strategie was trouwens ook gekozen om, zélfs nadat Rusland MH17 uit de lucht knalde, de afhankelijkheid van Russisch gas extra te vergroten en de pijpleiding die Oekraïne afkneep, te blijven steunen.
Rutte verdedigt hier, zoals Angela Merkel eerder deed, de flinterdunne Wandel-durch-Handel-filosofie die ons decennia in staat stelde weg te kijken van de ontwikkelingen in autoritaire landen als Rusland en China. Met behulp van koninklijke biertjes, gehuurde panda’s, slaafse Shell-directeuren en de hele rataplan. Rutte erkent dat deze strategie ‘totaal mislukt’ is, maar het was dus wel de goede strategie.
Nu is de premier ook inzake Rusland en Oekraïne full circle gekomen, maar deze claim kan niet onweersproken blijven. Want er wáren alternatieven, jarenlang gepropageerd door vooral stemmen uit het oosten van ons continent.
Vijftien jaar geleden, kort nadat Rusland een deel van Georgië had ingenomen, sprak ik de Belarusische dissident Alexander Milinkevitsj. Hij zei: ‘Rusland doet alles om macht te behouden in zijn vroegere invloedssfeer. Het heeft pretenties een wereldmacht te zijn. Het doel is overal hetzelfde, maar de methoden verschillen per land. In Georgië waren het tanks, in Oekraïne beschikt Rusland over instrumenten, zoals het gas en de Russische bevolking op de Krim. In Belarus is het puur de economie.’
Na de Georgië-Oorlog weerklonk in Oost-Europa overal de waarschuwing: Oekraïne is de volgende. Maar dat advies kwam niet goed uit, en wat wisten die opgewonden Oost-Europese experts nou helemaal?
Nadat Rusland in 2014 ook Oekraïne binnenviel in 2014, te beginnen op de Krim, schreef de Russische analist Lilja Sjevtsova: ‘Door het schaakbord om te kieperen (...) luidt Poetin een nieuw tijdperk in. De wereld is geschokt en doet alsof er niets bijzonders is gebeurd.’ Er werd gewaarschuwd dat Europa rekening moest houden met de ‘zwartste scenario’s’ en dat als de Europese democratieën nu met de ogen zouden knipperen en Poetin proberen af te kopen, ‘Rusland nooit zal genezen van zijn post-imperiale frustraties en een gevaarlijke, revanchistische macht blijven.’
Waar we nu staan? In het tiende jaar van Poetins oorlog tegen Oekraïne. De Russische en Chinese campagne om de wereldorde te vernietigen of in te richten naar autoritaire smaak duurt al veel langer. Toch weten westerse politici nog steeds niet honderd procent zeker of ze Poetin echt moeten stoppen. Kanselier Scholz vreest ‘escalatie’ als hij Taurus-langeafstandsraketten aan Kyiv geeft. De escalatie in Europa begon in Moskou al vele, vele jaren geleden. Als we zelfs nu nog volhouden dat onze passieve houding de juiste strategie was − en Poetin willen intomen door onze effectiefste wapens aan Oekraïne te onthouden − zijn we echt verloren.
Source: Volkskrant