Zoveel emoties strijden om voorrang, dit weekend in Israël. Angst, verdriet, verwarring, bezorgdheid. Maar vooral, en op de eerste plaats: ongeloof, met een hoofdletter. ‘Ik ben nog in shock’, vertelt Michal Kaplan (53) via de telefoon vanuit Jeruzalem. ‘Israëliers zijn vreselijk trots op hun leger, op het zelfingenomene af: het sterkste ter wereld, onverslaanbaar. Dus hoe kan het, vraagt iedereen zich af, dat Hamas zo makkelijk kon binnendringen, mensen in hun huizen kon doden, ze kon meenemen als gijzelaars, en dat het leger zo veel tijd nodig had de controle terug te nemen?’
Ze was zaterdagochtend met haar dochter thuis, zoals zovelen – het was sabbat en een feestdag bovendien. Toen de sirenes klonken dacht ze aan een raketaanval uit Gaza. Da’s heel gewoon, ook al lijkt het ongewoon. Ze scholen bij de onderburen. En dan komen de eerste beelden, de eerste verhalen, telefoontjes van vrienden uit het zuiden. En steeds sterker doemt die vraag op: hóe kon dit gebeuren. ‘Ik heb het gevoel dat mensen bevreemd naar de regering kijken. Kunnen we er nog op vertrouwen dat de regering ons beschermt?’
Overal in het land zijn mensen aan het helpen. Er wordt kleding ingezameld, babyspullen, speelgoed, er wordt gekookt, zelf ging ze bloed doneren, maar ze werd weggestuurd vanwege te grote belangstelling. ‘Werkelijk overal zie je mensen elkaar helpen. De grote afwezige: de staat. Waar zijn alle ministers? Waar is een kalm iemand die iets wijs zegt?’
Patrick Harlaar (57) woont in Tsoran, dat iets noordelijker ligt, buiten het bereik van de raketten uit Gaza. Toen hij en zijn vrouw wakker werden, zagen ze tientallen gemiste telefoontjes, van overal uit het land. ‘Maar vooral van onze dochter Noam. Ze was met een vriendin en een nichtje op een festival in het zuiden.’
Het festival is al bijna symbool is geworden voor de horreur van dit weekend. De jongeren werden bestookt met raketten, daarna begonnen gewapende Palestijnen in het wilde weg op hen te schieten. ‘Mijn dochter is in paniek naar de auto gerend, met haar vriendin. Toen ze vast kwamen te staan in een file, zijn ze door de velden weggerend, de kogels floten om hen heen. Ze zit nu nog in het zuiden, op een militaire basis. Ik hoop en bid dat ze daar snel weg kan’, zegt Harlaar.
En haar nichtje? ‘Die besloot met vele anderen te schuilen in een opslagruimte, urenlang hebben ze daar gezeten, totdat de terroristen begrepen dat daar nog mensen zaten. De hele schuilplaats is beschoten. Mijn nichtje kwam terecht onder andere mensen. Ze is een van de weinigen die het heeft overleefd. Maar geestelijk is ze vermoord.’
Ook Harlaar ziet dat het hele land in ‘extreme verbazing’ is. ‘Er is een natuurlijk een enorme blunder geweest. En daar zal het in de toekomst nog veel over gaan. Maar nu zitten we met de ellende, het hele land is in spanning.’ Want het is niet alleen Gaza, zegt hij. Wat gaat er elders gebeuren, in het noorden, op de Westelijke Jordaanoever? ‘Ondertussen wachten zoveel gezinnen nog op nieuws over hun familie, hun kinderen. Wij mogen straks onze dochter omarmen. Godzijdank is ze veilig. Maar daarnaast: onze twee zoons zijn opgeroepen als reservist. Ze zijn al vertrokken.’
‘We zijn als verlamd’, zegt Vera Korman vanuit Tel Aviv. ‘We waren allemaal bang dat zoiets kon gebeuren, en nu is het gebeurd. En we weten niet wat er straks gebeurt, morgen, overmorgen.’ Korman woont met haar 1-jarige dochter in Jaffa, het gemengd Joods-Arabische zuiden van Tel Aviv, maar is naar haar moeder in het centrum van de stad gegaan. ‘Ik weet niet hoe de Arabische inwoners van Jaffa gaan reageren.’ Ze blijft binnen – het hele land zit binnen, de scholen zijn gesloten, de snelwegen leeg – en probeert niet te veel naar de ‘afschuwelijke filmpjes’ te kijken die overal rondgaan.
Maar ze wil tegelijkertijd wéten wat er gaande is, en hoe het zover kon komen. Talloos al zijn de theorieën. Welke je geloofwaardig acht, hangt samen met de politieke positie die je inneemt in dit politiek gespleten land. ‘Ik denk’, zegt Korman die aan de wekelijkse demonstraties tegen Netanyahu’s politiek meedoet, ‘dat het leger veel te druk was met kolonisten op de Westelijke Jordaanoever beschermen. Da’s vast niet het hele verhaal, maar dat heeft zeker meegespeeld.’
Op sociale media zijn er complottheorieën over ‘linkse’ officieren die zich zouden hebben verkocht aan Hamas. ‘Mensen beschuldigen de soldaten die meededen aan de demonstraties van collaboratie. Het is maar een van de vele dingen die nu worden gezegd. Er heerst grote chaos.’ Slechts splinters van informatie zijn er, zegt ook Dave Sinai (42). Hij week vanuit Jaffa uit naar het noordelijker gelegen Kfar Vitkon, dat voelt veiliger. ‘Want dit is niet zoals de eerdere operaties in Gaza, zoals het leger die noemt. Dit is oorlog.’
Vrienden van hem zijn in shock, zegt hij. ‘Er is een video van een meisje dat twee jaar als soldaat aan de grens met Gaza diende, ze vertelt hoe ze het hek moesten controleren. Soms werd ze in de nacht opgeroepen omdat er iets gaande zou zijn. Dan ging ze kijken en was het een vogel. Een vogel! Dus hoe konden tientallen Palestijnen daar ongezien doorheen komen? Dat leidt tot complotverhalen. Maar ernstiger is wat dit doet met ons zelfvertrouwen. We zouden de sterksten zijn. Het zelfvertrouwen van Israël is aangevallen.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden