Plaatsvervangend ambassadeur Roels en zijn defensieattaché vroegen in de zomer van 2021 herhaaldelijk om militaire versterking om de Nederlandse evacuatie uit Kabul mogelijk te maken. Zij kregen die steun niet. Tot ontsteltenis van Roels blijkt uit het rapport van de commissie-Ruys dat special forces in de week voor de val al twee keer hadden voorgesteld om een team naar Kabul te sturen. Maar zij kregen geen groen licht van de hogere militaire leiding, uit angst dat het tot ‘paniek’ en een ‘sneeuwbaleffect’ zou leiden in Kabul. ‘De militaire top van Defensie heeft dit plan echter niet gedeeld met de politieke top van het departement’, zegt Ruys.
‘Het is schokkend dat er militairen klaarstonden’, zegt Roels. ‘Dat is een gamechanger: we hebben hier herhaaldelijk met klem om gevraagd, maar hulp bleef uit.’ Ook de politiek valt wat hem betreft wat te verwijten, want op maandag 9 augustus heeft minister Kaag nog een eigen evacuatieplan goedgekeurd, met een scenario en triggers om in actie te komen. ‘Wij verkeerden in de veronderstelling dat het besluit om militairen te sturen zou worden getoetst aan de veiligheidssituatie ter plaatse. Maar dan moesten de ministers en hun ambtenaren wel dat plan volgen en dat hebben ze niet gedaan.’
‘Een team van tot de tanden toe bewapende militairen die speciaal getraind zijn voor de moeilijkste omstandigheden – ja, dat had geholpen. Die gaan door het vuur. Dat had het verschil kunnen maken toen we met lege handen op het vliegveld stonden. Maar ik wist hier niets van! Anders had ik meteen op de knop gedrukt: komen!’
‘Gelukkig, ja. De vraag wie verantwoordelijk was voor de besluitvorming, was compleet onduidelijk. Mijn vraag in die allerlaatste momenten was: ben ik verantwoordelijk voor het team of niet? Want dan moet ik beslissen over leven en dood. Als ik zeg: we blijven, en er worden twee mensen opgeblazen, dan hebben we echt een probleem. Die hele crisis ging uiteindelijk over de vraag: hoeveel risico kunnen we nemen door te blijven? En wie neemt dat risico dan? In dat proces heeft nooit iemand verantwoordelijkheid genomen, ook de premier niet.’
‘Dat is me ook opgevallen, het is een beetje een formele benadering. Want wij waren er nog wél – en de mensen on the ground hebben Den Haag voortdurend gewaarschuwd. Kennelijk zonder resultaat.’
‘Ik was niet bij de ruzies in Den Haag hierover. Wij moesten werken met de marsorders, en die waren: kies er hoogstens drie. Maar dat was onmogelijk! Dit ging over familieleden van mensen die in dienst van Buitenlandse Zaken waren. Pas op het aller- allerlaatste moment, na maanden van smeekbedes, en toen ik dreigde desnoods zelf reispapieren voor al die mensen te gaan schrijven, kwam het groene licht uit Den Haag. Dat was onze werkelijkheid.’
Over de auteurs
Natalie Righton is politiek verslaggever van de Volkskrant. Zij schrijft sinds 2013 over de Nederlandse politiek. Daarvoor was zij correspondent in Afghanistan. Righton won meerdere journalistieke prijzen. Arnout Brouwers schrijft voor de Volkskrant over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid. Eerder was hij correspondent in Moskou.
Volg alles over de Tweede Kamerverkiezingen hier.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden