Een WK in zes verschillende landen op drie continenten is een absoluut unicum in het voetbal. Toch kwam misschien wel opvallender nieuws enkele uren later. Toen maakte Saoedi-Arabië bekend het WK in 2034 te willen organiseren. En concurrenten voor dat bid zullen er nauwelijks zijn.
Dat zit zo: de Fifa verplicht zichzelf het WK iedere vier jaar te organiseren op een ander continent. De Noord-Amerikaanse landen Canada, Mexico en de Verenigde Staten zijn in 2026 aan de beurt. Daarna is de eer aan twee Europese, drie Zuid-Amerikaanse en één Afrikaans land. Zo blijven voor 2034 Azië en Oceanië over. De Fifa kan zich dus, na de felle kritiek op de toewijzing aan Qatar in 2022, verschuilen achter het feit dat er nu eenmaal weinig kandidaten waren, mocht de bond straks het WK van 2034 toewijzen aan Saoedi-Arabië.
Samenspel tussen de Fifa en het Saoedische regime? ‘Het feit dat Saoedi-Arabië zich woensdag per ommegaande kandidaat stelde, lijkt me wel het antwoord’, zegt sporthistoricus Jurryt van de Vooren. ‘Ze nemen niet eens de moeite om een paar dagen te wachten. Dat zegt wel iets over de machtsverhoudingen.’
Van de Vooren is een van auteurs van Nooit meer Qatar, een boek over de toekenning van het toernooi dat plaatsvond in 2022. ‘Ik voelde al in de eerste week van het WK in Qatar aankomen dat de volgende naar Saoedi-Arabië zou kunnen gaan’, zegt hij. ‘Nederland kwam met veel bombarie en statements, maar deed uiteindelijk niets en ik wist: Europa staat aan de zijlijn.’
Er is nog wel íéts van concurrentie: Australië overweegt ook met een bid te komen, mogelijk samen met Indonesië. Volgens The Guardian is China ook geïnteresseerd. Er zijn wel nog maar ruim drie weken om een bid voor te bereiden, zo maakte de Fifa donderdag duidelijk.
De Fifa presenteert de drie openingswedstrijden in Zuid-Amerika als een nostalgisch eerbetoon, honderd jaar na het eerste WK in 1930. Toen won Uruguay in eigen land de finale van Argentinië. Maar vervolgens is een verhuizing nodig van zes ploegen en hun fans naar landen duizenden kilometer verderop: een ramp volgens internationale klimaatorganisaties noemen.
Volgens Frank Huisingh van Fossil Free Football kiest de bond voortdurend voor grote toernooien met veel reizende fans en bijbehorende grote hoeveelheid uitstoot, zegt hij tegen de BBC. Dit terwijl de Fifa stelt de uitstoot juist terug te willen dringen. Eerder dit jaar oordeelde een Zwitserse rechter nog dat de voetbalbond fans misleid heeft door te stellen dat het WK in Qatar een klimaatneutraal toernooi ging worden.
En dan is er ook nog het effect van de verhuizing op de spelers van zes landen, die na de eerste ronde een lange vlucht moeten maken van Zuid-Amerika, waar het dan winter is, naar Spanje, Portugal en Marokko, waar het zomer is. De spelers reizen dan ook naar een andere tijdszone. Hun fysieke gesteldheid zal dus meer op de proef worden gesteld dan die van de overige 42 landen.
Volgend jaar is het EK nog ‘gewoon’ in Duitsland, maar daarna is het voorlopig gedaan met de toernooien in één land. Na het WK in de VS, Canada en Mexico (2026), volgt het EK in het Verenigd Koninkrijk en Ierland (2028), het WK in de zes landen (2030) en hoogstwaarschijnlijk het EK in Italië en Turkije (2032).
Voor een deel komt dat doordat de Fifa en de Uefa hebben besloten de toernooien uit te breiden. Aan het EK doen sinds zeven jaar 24 in plaats van zestien teams mee. Dat worden er in 2032 mogelijk zelfs 32. Het WK heeft over drie jaar voor het eerst 48 deelnemers, die 104 wedstrijden zullen spelen. Daarvoor zijn meer stadions en bijbehorende infrastructuur nodig dan voorheen.
Volgens Van de Vooren is het bovendien steeds moeilijker grote sporttoernooien ‘te slijten’ in het westen. Hij verwijst naar referenda in Hamburg en Boston, waar de bevolking de Olympische Spelen afwees. ‘Mensen willen het niet meer. En dat is ook niet zo gek, als je kijkt naar de puinhoop die achterbleef in bijvoorbeeld Athene en Rio de Janeiro. Daarom zijn toernooien over meerdere landen verspreid, of gaan ze naar niet-democratische landen.’
Voor die 104 wedstrijden zijn zestien stadions nodig. Saoedi-Arabië kent nu slechts twee stadions die aan de minimale capaciteit van veertigduizend toeschouwers voldoen, en geen enkele die voor de finale voldoet aan de minimale capaciteit van tachtigduizend.
Dat betekent dat Saoedi-Arabië in de komende elf jaar heel veel stadions moet gaan bouwen of fors uitbreiden, net als Qatar elf jaar de tijd had om de stadions en infrastructuur aan te leggen. In Qatar leidde dat tot grootschalige uitbuiting van arbeidsmigranten met dodelijke gevolgen.
Volgens Amnesty International heeft Saoedi-Arabië een vergelijkbaar ‘sponsor’-systeem voor arbeidsmigranten. Dat komt erop neer dat de arbeiders nagenoeg al hun rechten inleveren bij hun werkgever en bij één onvertogen woord op straat kunnen komen te staan en het land uit kunnen worden gezet. Volgens Amnesty worden arbeidsmigranten in Saoedi-Arabië uitgebuit en mishandeld.
‘Het is zeer aannemelijk dat wel dezelfde situatie krijgen als in Qatar’, zegt Van de Vooren. ‘Alle beloftes van de Fifa dat ze voortaan mensenrechten gaan toetsen, lijken op niks uit te komen.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden