Met de keus bevestigt het comité een trend die al langer gaande is: het woord ‘ vrede’ in de naam van de prijs moet breed worden opgevat. Het zou net zo goed ‘Nobelprijs voor de Mensenrechten’ kunnen zijn, met dien verstande dat mensenrechten een voorwaarde is voor vrede, en andersom.
Het staat duidelijk in de toelichting die het Nobelcomité vrijdagmorgen gaf op de keuze. Mohammadi krijgt de prijs vanwege haar ‘strijd tegen de onderdrukking van vrouwen in Iran en voor het bevorderen van mensenrechten en vrijheid voor iedereen’.
Over de auteur
Rob Vreeken is correspondent Turkije en Iran voor de Volkskrant. Hij woont in Istanbul. Daarvoor werkte hij op de buitenlandredactie, waar hij zich specialiseerde in mensenrechten, Zuid-Azië en het Midden-Oosten. Hij is auteur van Een heidens karwei - Erdogan en de mislukte islamisering van Turkije.
De verwijzing naar de onderdrukking van vrouwen legt een direct verband met de massale protesten na de dood van de 22-jarige Mahsa Amini op een politiebureau, ruim een jaar geleden. De jonge vrouw was door de zedenpolitie opgepakt omdat zij zich niet had gehouden aan de regels die in de Islamitische Republiek voor vrouwen gelden, zoals de hoofddoekplicht.
De leus van de protestbeweging werd ‘vrouwen, leven, vrijheid’. Dat zou ook het motto van Mohammadi’s leven kunnen zijn. Al tijdens haar studie natuurkunde was ze politiek actief in studentengroepen die kritisch tegenover het islamitische regime stonden, en schreef ze artikelen over vrouwenrechten. Toen al werd ze enkele keren opgepakt. In 1998 verbleef ze een jaar in de gevangenis vanwege haar kritiek op het regime. Na haar studie, in de jaren negentig, ging ze aan het werk als journalist bij hervormingsgezinde kranten.
In 2003 werd ze actief in het nog altijd bestaande Centrum voor Mensenrechtenverdedigers. Dat werd en wordt geleid door de advocaat Shirin Ebadi, de Iraanse vrouw die in 2003 de Nobelprijs voor Vrede ontving. Mohammadi werd later vicevoorzitter van de organisatie, een functie die ze nog altijd bekleedt.
Het centrum maakt zich onder meer sterk voor het afschaffen van de doodstraf in Iran. Met China en Saoedi-Arabië staat Iran in de top drie van landen die de meeste doodstraffen uitvoeren. Die straf wordt doorgaans niet opgelegd aan politieke gevangenen, maar aan mensen die schuldig zijn bevonden aan ‘gewone’ misdrijven, vaak drugsgerelateerd. Het afgelopen jaar werden ter afschrikking zes personen geëxecuteerd die hadden deelgenomen aan de protesten na de dood van Mahsa Amini.
De afgelopen dertien jaar was Mohammadi voortdurend verwikkeld in rechtszaken tegen haarzelf, naast de vele zaken tegen activisten die door haar en andere leden van het Centrum voor Mensenrechtenverdedigers werden bijgestaan.
Diverse keren zat ze in de beruchte Evin-gevangenis in Teheran, soms enkele jaren lang. Haar gezondheid had daaronder te lijden: ze ontwikkelde een epilepsie-achtige ziekte. Vanuit de gevangenis zette ze haar activisme voort. De afgelopen jaren vroeg zij de buitenwereld aandacht voor de mishandelingen, ook van seksuele aard, waaraan vrouwelijke medegevangenen en zijzelf werden onderworpen.
‘Ik zie dat verdachten in eenzame opsluiting worden gehouden en worden gedwongen valse bekentenissen af te leggen’, schreef ze in 2021 in rapport over de doodstraf in Iran. ‘Die worden vervolgens gebruikt om hen deze straffen op te leggen.’ Ook werden ze onderworpen aan ‘afschuwelijke psychologische martelingen’.
Een medegevangene van destijds in de Evin-gevangenis, Nazanin Zaghari-Ratcliffe, zei vrijdag tegen de Britse krant The Guardian: ‘Ik ben zo blij voor haar, ik moet ervan huilen. Ze heeft zoveel voor ons gedaan in Evin. Narges is een inspiratie voor alle vrouwen in Evin.’
Mohammadi en haar man, de journalist Taghi Rahmani, hebben twee kinderen. Rahmani vertrok in 2012 naar Frankrijk. Mohammadi bleef in Iran om haar werk als activist door te zetten. ‘Haar moedige strijd is gepaard gegaan met grote persoonlijke offers’, aldus het Nobelprijscomité.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden