‘Drugs bevrijdden me en werden toen mijn gevangenis’, zegt Nan Goldin (70) in een van de slideshows/videoprojecties die onderdeel zijn van haar tentoonstelling This Will Not End Well in het Stedelijk Museum in Amsterdam. Het is de kortst denkbare samenvatting van haar leven tot nu toe, waarin ze zich van veel ellende moest bevrijden. Van een ongelukkige jeugd, verduisterd door de zelfdoding van haar oudere, 19-jarige zus Barbara. Van verstikkende ouders, die ze als 14-jarige verliet. Van een gewelddadige partner, harddrugs, drank en zelfmutilatie. Van de horror van de aidsepidemie, die haar kleurrijke vriendenkring in de eighties zwaar trof. Van de verslaving aan pijnstillers die haar in recente jaren trof en die ze inmiddels heeft overwonnen.
Moet dat nou, al die persoonlijke informatie over de Amerikaanse fotograaf? Moet het hier niet eerst gaan over het wérk waarmee Goldin sinds de jaren zeventig furore maakt? Nou, hier mag het, omdat haar fotografie alleen máár persoonlijk is. In de zin dat haar foto’s altijd een weerspiegeling zijn van wat zich in haar leven en dat van haar vrienden afspeelt. Sinds de jaren zeventig fungeert haar camera als een visueel dagboek, waarin geen crisis te diep, geen verlies te groot, geen verwonding te ernstig was of ze vonden onomwonden hun weerslag in Goldins foto’s.
Over de auteur
Arno Haijtema is redacteur bij de Volkskrant en schrijft onder meer over fotografie en de manier waarop nieuwsfoto’s ons wereldbeeld bepalen.
Goldin vergaarde roem met The Ballad of Sexual Dependency uit de jaren tachtig, met persoonlijke kleurenfoto’s vanaf 1979 die ze maakte in haar habitat, de New Yorkse drugsscene bij de Bowery, tevens de plek waar ze haar talrijke vrienden uit de gay- en dragscene ontmoette. The Ballad is een sleutelwerk: gepresenteerd als diashow met een ritmische opeenvolging van foto’s op een ontroerende soundtrack van popsongfragmenten. Een work in progress met al duizend foto’s, die Goldin nog steeds, ook voor de expositie in Amsterdam, actualiseert.
Bij eerdere tentoonstellingen van Goldin die ik bezocht, waren altijd ook veel foto’s aan de muur te zien die, hoe aangrijpend ook, nooit zoveel indruk maakten als The Ballad. Inmiddels heeft ze geprinte foto’s aan de muur volledig weggelaten en zich gestort op die unieke presentatievorm met dia’s, videofragmenten, privégeluidsopnamen (afkomstig van onder meer haar antwoordapparaat) en muziekfragmenten. Het Stedelijk presenteert zes installaties in evenveel verduisterde ruimten, enigszins claustrofobisch vormgegeven. Zo wordt het gebodene onontkoombaar – en het sníjdt al zo door de ziel.
In Goldins verzadigd kleurrijke, analoge dia’s zien we junkies heroïne gebruiken. Een bevriend stel dat Goldin eerst zag trouwen, wegkwijnen door aids. Hun doodskist met bloemen boven het open graf. We zien Goldins zelfportret met twee blauw geslagen ogen. Haar foto in de spiegel als ze met een delirium in een afkickkliniek is opgenomen. Verdrietige, wanhopige vriendinnen en vrienden. Stellen die ruziën en seks hebben.
Vaak is het werk duister en triest, maar hoeveel warmte, liefde en oorspronkelijkheid is er niet ook te zien? De bevriende drugsverslaafden zijn nooit buitenissige, zombie-achtige junks, maar dierbaren die ook in hun roes empathie oproepen. Goldins trotse, uitbundig geklede en opgemaakte dragqueens feesten uitgelaten maar ogen kwetsbaar tegelijk. Kinderen (van vrienden, Goldin is zelfverklaard ‘peetmoeder voor altijd’) klimmen onverschrokken naar gevaarlijke hoogten, balanceren op de balkonreling, douchen onbeschroomd naakt – ze zijn krachtige, autonome wezens. ‘Als kinderen ter wereld komen, weten ze alles en het leven leert hen te vergeten’, wordt Goldin geciteerd.
Met haar intieme foto’s weet Goldin door te dringen tot de kern van de volwassenheid, waar ze feilloos de pijn blootlegt die, hoe uiteenlopend ook in oorzaak en verschijningsvorm, eigen is aan het menselijk bestaan. Zij maakt die pijn universeel: je hoeft zelf geen naaste te hebben verloren door zelfmoord om toch rillingen te krijgen als Goldin in haar visuele requiem voor Barbara bij de spoorweg loopt waar haar zus voor de trein sprong. Of als ze de angst voelbaar maakt dat de door artsen geuite voorspelling uitkomt dat ook zij een suïcidale aard heeft.
Haar werk oogt snapshot-achtig, dikwijls onscherp, met krasjes en vlekken, ongebalanceerd. Een (vaak op foto’s van Bertien van Manen gelijkende) imperfectie die het authentieke leven en de onafwendbare dood prachtig, schrijnend weerspiegelt. De titel This Will Not End Well lijkt eraan te refereren. Wie al die duizenden beelden van Goldin ondergaat (dat duurt zeker drie uur) en zich laat meevoeren op de weemoedige muziek die haar foto’s begeleidt, verlaat het Stedelijk allicht wankel en met een triest gemoed. Maar met een moeilijk te overtreffen, onvergetelijke ervaring.
Fotografie
★★★★★
Nan Goldin, Stedelijk Museum, Amsterdam. 7/ 10 t/m 28/1. Catalogus € 48,00.
Voor de soundtrack bij haar slideshows put Nan Goldin uit de weelde van de (pop)geschiedenis. Onder de talrijke songs zijn Marianne Faithfull (Crazy Love) Peggy Lee (Fever), Johnny Cash (Hurt: ‘I hurt myself today, to see if I still feel’), Randy Newman (Guilty), Nick Cave (Hallelujah: ‘The tears are welling in my eyes again, I need twenty big buckets to catch them in’) en de aria Casta Diva door Maria Callas. I’ll Be Your Mirror van The Velvet Underground & Nico, tevens de naam van Goldins vorige, tweede, expositie in het Stedelijk Museum in 1997, gaat door merg en been.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden