De afgelopen week is er weer aandacht voor sociale media op scholen. Anonieme accounts waarmee serieuze pesterijen en roddels worden verspreid, en uit onderzoek zou blijken dat jongeren sociale media ook zouden gebruiken om te leren. Het bevestigt de beweging die probeert telefoons van leerlingen uit het klaslokaal te bannen. Maar we moeten het ook hebben over het telefoongebruik van docenten.
Op sociale media als Tiktok en Instagram is een groeiende groep docent-influencers actief. Ik zag laatst een filmpje waar een groep docenten als beroemdheden op een kinderfestival op een podium dansten, zichzelf filmden (want ja, er moet content gemaakt worden) en handtekeningen uitdeelden.
Over de auteur
Saro Lozano Parra is universitair docent Burgerschap & Educatie aan de Universiteit Utrecht en senior onderzoeker aan de Hogeschool Utrecht.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
De content die deze docenten maken loopt inhoudelijk uiteen. Er worden uiteraard dansjes gedaan, handige vuistregels gedeeld voor rekenen of taal of sketches opgevoerd. Maar er zijn ook steeds meer docenten die zichzelf tijdens het lesgeven filmen en hun leergesprekken online zetten.
Laatst zag ik een docent op TikTok die een 360 graden-camera pontificaal in zijn lokaal had geplaatst. De inhoud behelsde niets anders dan de docent die wat loopt te klooien met leerlingen: hij krijgt een compliment over zijn shirt, pakt een krultang af – lachen gieren brullen. In een ander filmpje op hetzelfde platform zag ik hoe een docente zichzelf filmde om vervolgens aan de nieuwe klas te vragen: ‘Wat dachten jullie toen je op het rooster zag dat je les van mij zou krijgen?’ De leerlingen riepen daarop dat ze beroemd is, dat ze haar van sociale media kennen, dat ze een handtekening willen.
Op onze lerarenopleiding vroeg een van onze studenten zich af of ‘we nu allemaal een Tiktok-account moeten aanmaken’.
Filmen voor wetenschappelijk doeleinden in de klas wordt wegens privacyregels steeds moeilijker gemaakt. Beelden van docent-infuencers worden daarentegen vrij gemakkelijk op sociale media geslingerd. Voor scholen zijn deze docenten vaak een soort reclamezuil die zieltjes (lees: ouders, want die zijn vaak doorslaggevend in de schoolkeuze) winnen. Maar ten koste van wat?
Het gaat me niet om de twee docenten die ik eerder als voorbeeld noemde. Het gaat me om de vraag wat de uitwerking is van het binnenhalen van sociale media in de klas (en de manier waarop ze dat doen). Ze eroderen hiermee niet alleen het klaslokaal als oefenplaats voor de samenleving, maar beschadigen ook potentieel de relatie met en van leerlingen onderling die nodig is om met en van elkaar te leren.
Een argument om Tiktok-docent te worden zou kunnen zijn: ja ik sluit aan bij de belevingswereld van de leerling, en bouw zo op een moderne, effectieve manier aan de relatie. Ik vind dat teleurstellend: er zijn zoveel andere thema’s die op dit moment spelen in de levens van leerlingen die je hiervoor kunt aangrijpen.
Een ander argument kan zijn: ja ik doe het buiten lesuren, als de stof is geleerd en het huiswerk is gemaakt. Nou en? Wat betekent het dat wij als docenten onze leerlingen laten zien dat beeldvorming zo belangrijk is? Dat jezelf filmen, een imago aanmeten, en ‘beroemd worden’ een wezenlijk onderdeel is van je werk, en dus van jezelf?
Het klaslokaal is vaak een wat ongezellige vier muren met een systeemplafond, tegen beter weten in opgeleukt met mindmaps, landkaarten en zelfgemaakte posters. Het is een plek waar de onderkant van alle stoelen en tafels vakkundig geplamuurd is met kauwgum, waar je als je binnenloopt kunt ruiken hoe laat het is en of er hard gewerkt is. Die wat onappetijtelijke plek, is − zou ik zeggen − een bijna heilig speelveld.
Heilig, omdat er letterlijk ruimte is om te leren.
Het is een tussenruimte waar leerlingen laveren tussen heden, verleden en de toekomst, een plek waar je ervoor kunt kiezen niet gestoord te worden door de buitenwereld, of deze juist binnen te halen en te doorbreken. Door er een camera te plaatsen en dat wat zich binnen die ruimte afspeelt de digitale wereld in te slingeren verandert de ruimte, en wordt daarmee de manier hoe leerlingen zich binnen die ruimte manifesteren aangetast. Hun vrijheid om te leren wordt ermee ingeperkt.
Er is al een dringend advies voor een telefoonverbod van leerlingen op school. Het is rijksambtenaren verboden TikTok op hun werktelefoon te hebben staan. Laten we als docenten ook kritisch kijken naar wat we zelf doen met sociale media.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden