Dit staat in een evaluatierapport over de dramatisch verlopen evacuatie uit Kabul, dat de commissie Ruys vrijdag presenteerde. Daarvoor werden in de afgelopen twee jaar veertigduizend documenten bestudeerd en gesproken met ruim tweehonderd betrokkenen.
Door het trage handelen van onder anderen toenmalige bewindslieden Sigrid Kaag (Buitenlandse Zaken) en Ank Bijleveld (Defensie) en hun topambtenaren was ‘de voorbereiding van de evacuatie te beperkt en kwam deze te laat op gang’, schrijven de onderzoekers. Ook was de ‘inrichting van crisisorganisatie niet toereikend voor het managen van een crisis van deze omvang’, vindt de onderzoekscommissie. De bewindslieden zaten elk op hun eigen eiland en niemand voelde zich ‘eindverantwoordelijk voor het gehele dossier’.
Over de auteurs
Natalie Righton is politiek verslaggever van de Volkskrant. Zij schrijft sinds 2013 over de Nederlandse politiek. Daarvoor was zij correspondent in Afghanistan. Arnout Brouwers schrijft voor de Volkskrant over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid. Eerder was hij correspondent in Moskou.
Het gevolg was dat de Nederlandse evacuatie heel chaotisch verliep. Met onder meer een ambassadeteam dat al vertrok vanaf het vliegveld in Kabul zonder dat er Afghaanse medewerkers of Afghaanse bondgenoten werden meegenomen. Zij bleven ‘te lang in onzekerheid’ achter. De echte Nederlandse evacuatie begon pas – drie dagen ná de val van Kabul – toen een nieuw ambassadeteam met militaire versterking was ingevlogen. Nederland liep daarmee achter op partnerladen, zoals het Verenigd Koninkrijk en Amerika.
Dat er uiteindelijk in die eerste tien dagen na de val van Kabul toch nog 1.860 mensen werden geëvacueerd noemt de commissie vooral een een ‘bijzondere prestatie’, die is te danken aan de ‘enorme inspanningen’ van de teams ter plaatse en van de crisisteams (met individuele medewerkers) in Den Haag.
Minutieus zet de commissie uiteen hoe de Nederlandse ambassadepost in de weken voorafgaand aan de val van Kabul vergeefs dagenlang waarschuwde dat de veiligheidssituatie in Kabul uit de hand liep en dat er militaire versterking nodig was om de evacuatie te begeleiden, net zoals andere landen dat hadden. Vanuit de ambassade heeft onder andere de defensieattache op 13 en 14 augustus specifiek gevraagd om special forces gereed te stellen en militaire versterking te sturen. Defensie in Den Haag besloot echter om dit advies niet op te volgen omdat dit zou kunnen ‘leiden tot paniek'. De commissie kent aan dat argument ‘geen enkel gewicht toe’, wijzend op het feit dat het eerdere vertrek van de Australiërs dat effect niet had gehad.
Gevolg van de weigerachtige houding in Den Haag was onder meer dat het team in Kabul er alleen voor stond toen de Taliban op zondag 15 augustus Kabul oevernamen. Het ambassadeteam vluchtte naar het vliegveld, maar zij had alleen persoonsbeveiligers bij zich. In De Haag bestond de ‘niet-getoetste aanname’ dat het team wel veilig zou zijn op het vliegveld omdat daar Amerikaanse militairen waren. Dit kwam ‘niet overeen met de realiteit in Kabul’.
Volgens de commissie was de wens groot in Den Haag om desondanks diplomatieke presentie te houden in Kabul en speelde bij die wens mee dat er op 16 augustus een Kamerdebat was over de situatie in Afghanistan. ‘Voor bewindslieden was het geen aantrekkelijk vooruitzicht om in de Kamer te moeten melden dat Nederland geen diplomatieke presentie meer had in Afghanistan'.
Uiteindelijk vertrok het Nederlandse tam uit Kabul nog voordat Afghaanse medewerkers en bondgenoten waren geëvacueerd omdat de plaatsvervangend ambassadeur ter plaatse de knoop doorhakte om te vertrekken. Andere landen bleven wel achter, omdat zij militaire versterking hadden. De commissie is van mening et ambassadeteam ‘erkenning verdient van de bewindspersonen van Buitenlandse Zaken en Defensie’ voor het besluit om te vertrekken. Hun vertrek is ‘ten onrechte in een kwaad daglicht komen te staan'.
De commissie oordeelt tot slot dat er sprake was van een ‘collectieve inschattingsfout’ van Nederland en partnerlanden over hoe snel Kabul zou vallen. Er is onvoldoende aandacht geweest voor signalen die niet pasten bij het wensbeeld.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden