Al in december 2020 trok de ambassade in Kaboel aan de bel en vroeg om opties voor evacuatie uit te werken.
Toch was Nederland amper voorbereid op wat er komen ging, omdat de urgentie in Nederland op de betrokken ministeries anders werd beleefd dan in Kaboel. Op de dag dat de Taliban de macht overnam lag er alleen een planning voor de evacuatie van driehonderd tot vierhonderd mensen met commerciële vluchten.
Een dag eerder stond nog een werkbezoek gepland om verschillende scenario's door te nemen en te oefenen. Deze planning werd ingehaald door de realiteit. De opmars van de Taliban verliep sneller dan verwacht en ging verder dan "het worstcasescenario". Zowel Nederland als de partnerlanden hebben dit volgens de onderzoekscommissie verkeerd ingeschat.
Er waren wel signalen over de verslechterende veiligheidssituatie, maar deze werden "niet op waarde geschat", dan wel "bewust of onbewust" weggedrukt, schrijven de onderzoekers.
Op 15 augustus valt de Taliban de Afghaanse hoofdstad Kaboel binnen. Ze nemen daar enkele uren later de macht over. Vanaf dat moment ontstaat er chaos en paniek.
In de dagen die volgen komen er duizenden mensen naar het vliegveld. Schokkende beelden van Afghanen die zich vastklampen aan de vliegtuigen gaan de hele wereld over.
De Nederlandse special forces proberen zo veel mogelijk mensen die op de evacuatielijst staan te helpen. In de nachtelijke uren kunnen ze veel mensen over de muren van het vliegveld tillen.
Op 26 augustus stoppen de evacuaties. De dreiging van een zelfmoordaanslag is op dat moment zo hoog dat het niet meer veilig kan gebeuren.
In de periode van elf dagen zijn in totaal 1.860 mensen geëvacueerd naar Nederland.
De evacuatieoperatie die volgde verliep chaotisch. Zo bestond er geen goede crisisstructuur op de ministeries. De betrokken ministers van Buitenlandse Zaken en Defensie waren vooral gericht op hun eigen verantwoordelijkheden en minder op de samenhang.
Een goed voorbeeld hiervan is het tolkendossier. In de jaren dat Nederland actief was in Afghanistan werkte Defensie samen met Afghaanse tolken. Zij liepen en lopen nog steeds groot gevaar. Het ministerie van Defensie heeft hier te afwachtend gehandeld en had volgens de commissie de verantwoordelijkheid moeten nemen.
In het geheel vindt de commissie dat de minister van Buitenlandse Zaken (dat was toen demissionair minister Sigrid Kaag) de regierol had moeten pakken. De andere bewindspersonen hadden haar die rol moeten gunnen. Demissionair premier Mark Rutte had hier ook bij kunnen helpen.
De Commissie van Onderzoek Evacuatieoperatie Kaboel heeft ruim een jaar onderzoek gedaan naar de evacuaties uit Afghanistan. De commissie heeft een reconstructie gemaakt van de periode van 15 augustus tot en met 26 augustus 2021. Daarnaast heeft de commissie ook onderzocht waarom is het gegaan zoals het is gegaan. Er zijn ruim veertigduizend documenten bestudeerd en de commissie heeft met ruim tweehonderd betrokkenen gesproken.
Source: Nu.nl algemeen