‘Bernhard behoorde tot een grote groep Duitsers die snel lid werden van de NSDAP nadat Hitler de absolute macht had gegrepen. Dat waren er zoveel dat de nazi’s zelfs een ledenstop invoerden, omdat het partijapparaat al die aanvragen niet aankon.
‘Een groot deel van zijn familie was ook lid van de NSDAP, zoals bij veel vorstenhuizen in Noord-Duitsland het geval was. Die mensen sloten zich massaal aan in de hoop dat Hitler de toestand van voor 1918 zou kunnen herstellen. De adel speelde toen nog een belangrijke rol in Duitsland. Na de Eerste Wereldoorlog, in de Weimarrepubliek, werd de adel formeel afgeschaft en verloren adellijke families veel privileges. Overigens is Hitler nooit daadwerkelijk van plan geweest dit terug te draaien.
Over de auteur
Niels Waarlo is algemeen verslaggever van de Volkskrant. Eerder werkte hij op de wetenschapsredactie en schreef hij over tech.
‘Mogelijk hoopte Bernhard ook makkelijker carrière te kunnen maken, al was het partijlidmaatschap voor geen enkel beroep verplicht. Sommigen zullen het fijn hebben gevonden om bij een club te horen die succes had, maar Bernhards precieze beweegredenen zijn moeilijk te achterhalen. Dat hij bij takken van de SA en de SS zat, duidt er in elk geval op dat hij niet erg twijfelde.’
‘Nee, dat is in feite erger. Alleen was voor de oorlog al publiekelijk bekend dat hij lid van deze organisaties was geweest. In 1941 heeft hij dat zelf toegegeven tegenover The New York Times. Hij kon daar niet meer omheen. Zelf claimde hij dat hij er onder meer bij zat om te leren autorijden en vliegen. Dat kan inderdaad hebben meegespeeld.
‘Pas na de oorlog kwam naar buiten dat hij mogelijk lid was geweest van de NSDAP. Toen was hij inmiddels het gezicht van het Nederlandse verzet, dus dat kwam niet lekker uit. Toch is het een beetje vreemd dat hij zo glashard bleef ontkennen: het ligt nogal voor de hand dat iemand die bij de SA en de SS zat ook lid was van de partij.’
‘Dat wisselde. Zo werd hij een mikpunt van Goebbels (de Duitse propagandaminister, red.), omdat er bij Nederlandse ceremonies hakenkruisvlaggen werden weggehaald of niet geplaatst, terwijl die op dat moment de officiële vlag was van Duitsland. Bernhard kreeg daar de schuld van en werd doelwit van een grote hetze in de Duitse pers. Dat heeft zijn reputatie achteraf natuurlijk geen kwaad gedaan.
‘Het bracht hem ertoe Hitler een brief te schrijven waarin hij zich verontschuldigend opstelt (die na de oorlog naar buiten kwamen, red.), en er zijn in die jaren geen aanwijzingen dat hij expliciet afstand nam van de nazi’s. Pas op 10 mei 1940 wordt ondubbelzinnig duidelijk aan welke kant hij staat: dan schiet hij vanuit de paleistuin op overvliegende Duitse vliegtuigen. Wat mij betreft is er vanaf dat moment geen twijfel meer dat hij achter de geallieerden staat.’
‘Ik kijk wel een beetje op van het enorme tumult hierover. Iets meer dan een kwarteeuw geleden leverde Gerard Aalders al het bewijs dat hij lid was. Ik heb zelf in het Bundesarchiv een kaart in mijn handen gehad waarop onder meer Bernhards contributie aan de partij staat vastgelegd. Wat ik vooral opmerkelijk vind, is dat hij het kaartje heeft bewaard.’
‘Nee, dat is eigenlijk onverklaarbaar. Hij ontkende stellig dat hij lid was, om dan toch bewijs in huis te hebben, is vreemd en niets voor hem. Ik houd het maar op slordigheid: dat hij niet doorhad dat het nog ergens in een stapel lag. Maar je weet het niet.’
De koning heeft donderdagmiddag gereageerd op het nieuws over het NSDAP-lidmaatschap van zijn opa. ‘Ik kan me wel heel goed voorstellen dat het nieuws grote impact heeft, veel emoties oproept, met name bij de Joodse gemeenschap’, zei Willem-Alexander voorafgaand aan de uitreiking van de Koninklijke Prijs voor Vrije Schilderkunst in het Koninklijk Paleis op de Dam. ‘Maar ik ben ervan overtuigd dat we het verleden onder ogen moeten zien, ook de minder mooie gedeeltes van het verleden’, zei de koning.
Zijn reactie past bij de manier waarop de koning de afgelopen jaren is omgegaan met de zwarte bladzijden uit de geschiedenis van het koningshuis en het koninkrijk. Zo bood hij in juli excuses aan voor het Nederlandse slavernijverleden en in 2020 voor het Nederlands geweld tijdens de kolonisatie van Indonesië. Ook was hij kritisch over de rol van het koningshuis tijdens de Tweede Wereldoorlog.
Bovendien besloot Willem-Alexander onlangs de particuliere archieven tot 6 september 1948 vrij te geven. ‘Ik heb zelf ook de mogelijkheid dingen uit het archief te halen, maar ik heb besloten dat niet te doen. Ik vind dat het hele archief zo transparant mogelijk beschikbaar moet zijn, voor de geschiedschrijving’, aldus de koning.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden