De International Union for Conservation of Nature (IUCN) wijzigde vorige week de status van de monarchvlinder van ‘bedreigd’ naar ‘kwetsbaar’, een opmerkelijke stap. Wanneer tellingen komende winter gunstig zijn, zal de organisatie die status nog verder afschalen. Het lijkt haarkloverij voor ecologen, maar achter de wijziging steekt een interessante strijd tussen wetenschappers over zowel de monarchvlinder als de methodiek van (insecten) tellen.
Die strijd begon veertien maanden geleden, nadat ecoloog Andrew Davis van de Universiteit van Georgia de populatiemodellen aanvocht die de IUCN gebruikte om de status van de monarchvlinder te bepalen. Anders dan de IUCN oordeelde gaat het volgens Davis juist ‘heel goed’ met de monarchen.
Over de auteur
Jean-Pierre Geelen werkt op de wetenschapsredactie van de Volkskrant als redacteur natuur en biodiversiteit. Hij schreef onder meer het boek Blinde vink – Hoe ik vogels leerde kijken.
Dat het aantal monarchvlinders dat in Mexico overwintert rond de jaren negentig flink is afgenomen, betwijfelt niemand. Rond 2014 stabiliseerde het aantal echter tot ongeveer 55 miljoen exemplaren. In 2022 publiceerde de IUCN een statusbeoordeling, gebaseerd op jaarlijkse tellingen van de overwinterende populaties van 1993 tot 2020.
Omdat de aantallen vlinders per jaar flink verschillen, werden de telgegevens aangevuld met twee modellen die langetermijntrends moesten beschrijven. Uit een daarvan bleek dat de monarchvlinder in tien jaar tijd met 22 tot 72 procent zou kunnen zijn gekrompen, wat de vlinder de status ‘bedreigd’ opleverde.
Weliswaar merkte de IUCN ook toen al op dat het sinds 2014 beter gaat met de monarchvlinder, maar de wetenschappers hielden vast aan de status ‘bedreigd’ omdat de vlinder in een neerwaartse spiraal zou kunnen komen door koude winters en droogtes langs migratieroutes.
Ecoloog Davis vond dat het model te weinig rekening hield met de opleving sinds 2014, waarna ook de IUCN zelf concludeerde dat het model ‘niet als aannemelijk kan worden beschouwd’. De organisatie ontwikkelde een nieuw model, waarin de populatie van de monarchvlinder in 2014 een keerpunt bereikte en de sterke afname langzaam overging in een lichte toename. Als de komende wintertellingen opnieuw stabiliteit aantonen, zal de monarchvlinder de status ‘bijna bedreigd’ krijgen, de laagste categorie op de ladder van meest bedreigde diersoorten.
De opvallend gekleurde monarchvlinder, met een spanwijdte van 10 centimeter, trekt in Noord-Amerika elk voorjaar massaal naar het noorden en overwintert in het zuiden. Tijdens die trek zetten de vrouwtjes eitjes af, waarna een tweede generatie verder noordwaarts vliegt. Dat proces herhaalt zich een aantal keer, volgens routes waar geschikte waardplanten als het melkkruid groeien. Ondanks zijn wisselende status siert de monarchvlinder al jaren het logo van de natuurbeschermingsorganisatie Commission for Environmental Cooperation.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden