‘Dat was niet verrassend, vond ik. De ontmaskering van Bernhard gloeide al lang. Eigenlijk al vanaf het midden van de jaren negentig. Gerard Aalders, historicus en onderzoeker bij het Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie, kwam toen in de archieven van een Amerikaanse universiteit een kopie van Bernhards lidmaatschapskaart tegen. Aalders is toen weggezet als een antimonarchist die de goede sfeer probeerde te bederven. Vandaag heeft hij alsnog definitief gelijk gekregen.
‘Toch vind ik de ontdekking van woensdag schokkend. Niet voor mij, hoor. Wat raakt mij het nou dat hij tegen ons heeft gelogen? Het lijkt me schokkend voor de mensen die in het verzet hebben gezeten. Sommigen van hen togen elk jaar naar Wageningen om de door prins Bernhard afgedwongen bevrijding te vieren. Die mensen zijn pas echt verraden.’
‘Wij spraken gedurende bijna vier jaar in het geheim met de prins. De agenda lag open: het ging over van alles en nog wat. Dat was de afspraak. Van onze kant was de toezegging dat we het interview pas zouden publiceren na zijn overlijden. Dat gaf Bernhard de vrijheid om alles te zeggen wat hij op zijn hart had, wat hij in het voorportaal van de dood nog kwijt wilde.
‘Het sloeg in als een bom. Het was spektakel. Het leidde tot een oceaan aan aandacht en publiciteit. Iedereen was in shock. Je moet je voorstellen: lui van koninklijke bloede laten zich zelden interviewen. Als ze worden geïnterviewd, is het geregisseerd en zitten er allerlei voorlichters omheen. Doorgaans komt er dan weinig uit.’
‘Voor Bernhard was er geen andere mogelijkheid. De prins kwam uit de Tweede Wereldoorlog als de held van het verzet in Nederland. Hij was de personificatie van de afrekening met de mof. In de decennia die daarop volgden, heeft Bernhard die rol behouden, in ieder geval in de ogen van de mensen die het binnenlandse verzet actief vorm hadden gegeven.
‘In haar prachtige biografie over hem schrijft Annejet van der Zijl dat Bernhard de gevangene was van zijn eigen mythe. Ik heb geprobeerd me dat voor te stellen. Als je in zo’n positie verkeert, komt er een moment dat je bedrog ook zelfbedrog wordt. Je leugen wordt door de tijd en door de omstandigheid een geconstrueerde waarheid. Het wordt je nieuwe werkelijkheid.’
‘Dat is een logische redenering, maar ook een platte, als ik dat mag zeggen. Als mijn redenering klopt dat Bernhards bedrog was veranderd in zelfbedrog, dan was hij ervan overtuigd dat hij geen lid is geweest van de NSDAP. Dan kon hij dus ook geen lidmaatschapskaart hebben. En dan viel er dus ook niets te verbranden. Voor hem bestond die kaart niet.
‘Ik geef toe dat dit psychologie is van de koudste grond, maar het is een betere verklaring dan dat Bernhard zo hoogmoedig was dat hij het niet nodig vond om die kaart te verbranden. Tegenover Pieter en mij heeft Bernhard ‘met de hand op de bijbel’ verklaard dat hij geen lid was geweest. Als iemand dat zo apodictisch verklaart, moet hij het zelf wel geloven.
‘Een aartsleugenaar wil ik Bernhard niet noemen. Voor de prins was er geen andere mogelijkheid dan ontkennen dat hij lid was geweest van de club van de vijand, de club die het land vernietigd had, die mensen naar de concentratiekampen had gevoerd.’
‘Het was in die tijd al duidelijk dat we met een buitengewoon gewelddadig, revanchistisch systeem van doen hadden. Hitler kwam in 1932 aan de macht in Duitsland. Na de ineenstorting van de Weimarrepubliek werd hij Rijkskanselier. Al gauw kreeg je toen de Nacht van de Lange Messen.
‘Het lidmaatschap van de NSDAP was volkomen vrijwillig. Bernhard heeft steeds gezegd dat hij enkel lid was geweest van een paramilitaire organisatie, als dekmantel om zijn studie te kunnen voortzetten. Het kon inderdaad dat je onder druk werd gezet en je daarom maar aansloot bij een minder belangrijke groepering, maar het lidmaatschap van de partij was een vrije keuze. Daarom is dit de definitieve ontmaskering van prins Bernhard. Dat zeg ik zonder bloeddorst. Ik vind het buitengewoon tragisch.’
‘Vanaf de eerste dag dat ik in Nederland kwam heb ik alles over mijzelf verteld. Of het de oude koningin was of mensen van het hof, ik vertelde alles. In mijn achterhoofd zat: als iemand mij ooit iets kwalijk zal nemen over mijn verleden, kan ik zeggen dat ik het toch verteld heb, dat men het wist.
‘Ik wilde gewoon dat iedereen alles van mij wist. Ook over mijn banden met het nationaal-socialisme. Ik wilde voorkomen dat men zei: hij is een nazi geweest. Ik kan met de hand op de bijbel verklaren: ik was nooit een nazi.’
‘Bedell Smith, de stafchef van Eisenhower, heeft mij de ledenlijst laten zien. Je staat erop, zei hij, als lid. Ben je belazerd, zei ik, ik ben nooit lid geweest. Ik weet niet hoe ik op die lijst ben gekomen. Ik weet niks, ik vermoed niks. Ik vertel hier de feiten zoals ik die ken. Ik heb nooit het partijlidmaatschap betaald, ik heb nooit een lidmaatschapskaart gehad.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden