‘Ik overleef dit wel’, zei Kevin McCarthy maandagavond nog zelfverzekerd, toen zijn partijgenoot Matt Gaetz aankondigde een motie in te dienen om hem de voorzittershamer te ontnemen. Zijn zelfvertrouwen bleek overmoed: dinsdag keerden acht Republikeinen hem de rug toe, genoeg voor een meerderheid als de Democraten de rijen gesloten zouden houden. Die bleken niet in de stemming om de drenkeling uit het water te vissen. En dus: einde voorzitterschap en een stuurloos Huis van Afgevaardigden.
McCarthy tekende afgelopen week zijn politieke doodvonnis door steun bij Democraten te zoeken voor zijn financieringswet om de Amerikaanse overheid draaiende te houden. Uiterst rechtse Republikeinen, onder leiding van Gaetz, stuurden juist aan op een shutdown, om zware bezuinigingen af te dwingen.
Het is de eerste keer in de geschiedenis van de Verenigde Staten dat het Huis van Afgevaardigden een voorzitter heeft weggestuurd. Dat komt op een hachelijk moment, want de dreiging van een shutdown is nog niet uit de lucht. Als het Congres voor 17 november niet met een nieuwe financieringswet komt, moet de Amerikaanse overheid haar deuren alsnog sluiten.
De Republikein Patrick McHenry, afgevaardigde namens North Carolina en bondgenoot van McCarthy, treedt voorlopig op als voorzitter. McHenry stond bovenaan een door McCarthy vastgestelde lijst van interim-voorzitters voor wanneer de functie vacant zou worden. Zijn voornaamste taak is het in goede banen leiden van de verkiezing van een nieuwe voorzitter.
Echt haast maakt McHenry daar nog niet mee. Hij stuurde het Huis in ieder geval tot het eind van deze week met reces. In de tussentijd moeten de Republikeinen en Democraten met hun eigen partijleden in conclaaf gaan over hoe en met wie ze nu verder wensen te gaan. Dat kan nog een lastige klus blijken. Het kostte McCarthy zelf in januari van dit jaar maar liefst vijftien stemmingsronden om het voorzitterschap op te eisen, nadat de rechterflank van zijn partij zich hevig tegen hem had verzet.
McCarthy heeft zelf al gezegd zich niet nogmaals kandidaat te stellen als voorzitter. Alhoewel de voorzitter officieel geen lid van het Huis hoeft te zijn – door sommige Republikeinen wordt de naam van voormalig president Trump al genoemd – zal McCarthy’s opvolger dat hoogstwaarschijnlijk wel zijn.
Verschillende namen doen de ronde, de een nog conservatiever dan de ander. De meest logische lijkt de nummer twee van de Republikeinen in het Huis, Steve Scalise. De uit Louisiana afkomstige Scalise draait al bijna tien jaar mee in de partijleiding in het Huis en staat te boek als rechtser en onbuigzamer dan McCarthy. Een andere mogelijke kandidaat is Jim Jordan, vertegenwoordiger uit Ohio en lid van de Freedom Caucus, een verband van ultraconservatieve Republikeinen. Verschillende Republikeinen hebben al openlijk hun steun voor een van hen uitgesproken.
Een nieuwe Republikeinse voorzitter heeft de zware taak om met een krappe meerderheid en in korte tijd een nieuwe financieringswet door het Huis te loodsen. Met het vertrek van McCarthy zijn de politieke splijtzwammen binnen de Republikeinen nog niet verdwenen. De ultraconservatieve flank heeft getoond hoe ver zij bereid is te gaan als er geen einde komt aan de volgens hen uit de hand lopende overheidsuitgaven.
Mochten de Republikeinen tot overeenstemming komen, dan zijn er nog altijd de Democratisch-geleide Senaat en de Democratische president Biden. Zij stemden in met McCarthy’s voorstel voor tijdelijke financiering, maar daarin werden geen enorme bezuinigingen opgenomen. Een nieuw pakket waarin dat wel het geval zal zijn, maakt bij hen weinig kans.
Hoewel de Democraten uitgesproken voorstanders zijn van financiële steun aan Oekraïne, ontbrak dit in de tijdelijke financieringswet van McCarthy waarmee zij instemden. President Biden verklaarde na het tekenen van de wet dat hij wel van McCarthy verwachtte dat die zich aan zijn woord zou houden om steun aan Oekraïne in een aparte stemming aan het Huis voor te leggen. Daarmee voedde hij berichtgeving over een geheime deal die McCarthy met de Democraten zou hebben gemaakt, om hun steun voor zijn wet veilig te stellen.
Nu de mogelijkheid bestaat dat een nog conservatievere Republikein dan McCarthy aan het roer van het Huis komt te staan, staat de Amerikaanse steun voor Oekraïne op de tocht. Alhoewel daar een meerderheid in zowel het Huis als de Senaat voor bestaat, zullen conservatieve tegenstanders zich er met hand en tand tegen blijven verzetten.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden