In zijn betoog ‘Links, stop met cancelen en neem je politieke tegenstander serieus’ stelt filosoof Ralf Bodelier dat ‘links’ zich hautain en intolerant opstelt ten opzichte van ‘rechts’ en dat ‘links’ zijn toon zou moeten matigen om het gesprek weer op gang te krijgen. Mijns inziens haalt hij een paar zaken door elkaar.
Ten eerste is ‘links’ vele malen diverser dan de beschreven afvaardiging in het betoog van Bodelier en doet hij zich er makkelijk vanaf door één clichématig stereotype op te voeren als ‘de linkerflank’. Uiteraard zullen er ook ter linkerzijde doorgeschoten idealisten te vinden zijn, maar de vertegenwoordiging van links in de Tweede Kamer is verre van dat.
Naast deze generalisatie mist Bodelier nog een cruciaal punt: in een politiek klimaat waarin normvervaging ten aanzien van feitelijke informatie welig tiert en doelpalen naar hartenlust worden verschoven, zijn termen als ‘hautain’ en ‘intolerant’ nogal misplaatst. Binnen een groeiende factie ter rechterzijde van het politieke spectrum is het gebruik van desinformatie, rookgordijnen van belangen, gaslighting en selectief geheugenverlies nog altijd in opkomst, soms verdedigd met grof geweld en intimidatie, en vaak zónder enige consequentie.
Dat de groep die hier met feitelijke informatie, óók gebaseerd op onderzoek, tegenwicht aan probeert te bieden, wordt weggezet als ‘een zich moreel superieur wanende linkse elite’ (ook een beproefde truc), maakt dat er van meet af aan een oneerlijk speelveld wordt gecreëerd.
Hoe neem je een politiek tegenstander serieus – hoe is het spel überhaupt nog serieus te nemen – als deze aperte leugens rondbazuint? Als deze op cruciale momenten ‘geen actieve herinnering’ vertoont aan zijn of haar beleid, als het zo uitkomt? Als deze liegt over aanzuigende werking van asielbeleid, terwijl dit door onderzoek aangetoonde leugens zijn? Als deze een loslopende hond moedwillig als wolf framet en zelfs door de politie niet tot publiekelijke rectificatie van deze desinformatie kan worden bewogen? (Je tweetje weghalen is niet rectificeren). Als het ‘volk’ in ‘volksvertegenwoordiger’ geen volk is, maar industrie of mogelijk zelfs een vreemde mogendheid.
Het is geen morele superioriteit om de tegenstander op zijn plicht te wijzen de spelregels na te leven en bij aangetoonde fouten het veld te ruimen wegens verzuim. Er is evenmin sprake van morele superioriteit van derden wanneer zij vals spel niet willen faciliteren. Volksvertegenwoordiging is een eerzaam beroep, laat ze die eer dan ook bewijzen door de regels van het spel te eerbiedigen.
Steven van der Vlist, Leiden
Ralf Bodelier slaat de plank behoorlijk mis waar het gaat om ruimhartigheid ten aanzien van thema’s zoals homohuwelijk, abortus en geslachtsverandering. Het standpunt dat hierin zoveel mogelijk eigen keuze mogelijk moet zijn wordt ‘links’ genoemd, het rechtse standpunt is dat wetten en regels hierin minder ruim moeten zijn. Iemand met rechtse ideeën wil dus toch echt dat iemand met ruimere, linkse opvattingen minder legale mogelijkheden krijgt om naar eigen keuze te leven. Terwijl iemand die links is de keuze aan anderen laat om wel of géén gebruik te maken van homohuwelijk, abortus of geslachtsverandering. Wanneer je vindt dat zowel mensen met linkse als mensen met rechtse opvattingen moeten kunnen leven volgens hun eigen persoonlijke keuzes, ontkom je er dus niet aan wetten en regels wat ruimer, en dus linkser, in te richten.
Hermine Brinkman, Amsterdam
De reactie van Claudia de Breij op Ralf Bodelier voldoet honderd procent aan zijn klacht over links: Zij voelt zich door kritiek niet bekritiseerd, maar ‘bedreigd in haar bestaan’ en reageert vervolgens als door een wesp gestoken, dus vijandig. Zij zal reppen over homohaat en transfobie, bijvoorbeeld. Waardoor discussie, logisch, ontaardt in ruzie.
Tip voor Claudia: Lees Ralf nou eens in alle rust en peins er eens over, zónder meteen uit je slof te schieten.
Peter van Lenth, Haarlem
Een merkwaardig stuk van Ralf Bodelier. Merkwaardig, omdat er een politieke groep is die al een aantal jaren als de neten zit te cancelen, en dat is niet links. Iedereen die zich zorgen maakt over het klimaat wordt door die groep weggezet als ‘heimelijke communisten die alles van iedereen af willen pakken’, woke mensen zijn in hun ogen ‘cultuur-marxisten van wie alles kapot moet’, journalisten zijn ‘rioolratten’, politici van alle partijen behalve de hunne ‘kwaadaardige reptielen’, et cetera. Maar hè, als links zich hieraan bezondigt is het veel erger.
Behalve een verkeerde focus, rammelt het stuk van Bodelier ook inhoudelijk aan alle kanten, omdat hij een fout maakt die tegenwoordig in het publieke debat heel veel gemaakt wordt: er wordt geen onderscheid gemaakt tussen feiten en meningen. En dit is nou juist een onderscheid dat cruciaal is in dergelijke discussies.
Discussie over politieke standpunten is prima - daar zal ook deze hoog opgeleide linkse betweter altijd toe bereid zijn. Met mij kun je prima discussiëren over het feit of de lockdowns al dan niet doeltreffend waren, en of de psychische schade daardoor opwoog tegen de voorkomen ziekteschade. Maar zodra de tegenstander dan gaat roepen dat het een groot World Economic Forum complot is en het virus überhaupt niet bestaat, dan is discussie totaal zinloos, en wordt deze tegenstander volkomen terecht uit de discussie gecanceled. Je gaat in een discussie over zwerfafval ook niet serieus in op iemand die roept dat ‘de kaboutertjes het wel opruimen’.
Hetzelfde geldt voor de stikstofdiscussie: prima als je boeren belangrijker vindt dan natuur - daar valt niets tegen in te brengen, want dat is een politieke afweging. Maar bij tegenstanders die doodleuk beweren dat stikstof goed is voor de natuur, heeft het geen zin om mee in discussie te gaan, omdat keiharde feiten gewoon staalhard ontkend worden.
Oprechte interesse in andermans opvattingen is prima, maar het oprecht serieus nemen van door anderen aangehangen flauwekulfeiten gaat toch echt te ver. Door zulk soort standpunten een serieuze plek in de discussie te geven legitimeer je ze namelijk. Je kunt pas serieus discussiëren als de feiten bekend zijn, en dus moet er eerst volop voorlichting over de feiten aan voorafgaan.
En juist aan die goede voorlichting over de problematiek ontbreekt het vaak in het publieke debat - waarbij we ook zullen moeten erkennen dat er altijd mensen zijn die niet vatbaar blijken voor voorlichting en feiten.
Rinke Hoekstra, Haren
En weer is het raak. Dit keer is het Ralf Bodelier, die op een of andere manier denkt dat cancelen bestaat, maar veel erger nog: werkelijk alle discussies, theorieën en ideeën over lhbt+ volslagen negeert om een of ander punt te maken over hoe erg links wel niet is. Van hem moet er geluisterd worden naar ‘concurrerende opvattingen’ over het homohuwelijk, abortus en ook transpersonen. Ik word hier zo boos van.
De ‘concurrerende ideeën’ hierover zijn over het algemeen extreem schadelijk, soms zelfs dodelijk, en de voorbeelden hiervan zijn legio. Lhbt+ en échte denkers hebben hier al zoveel over geschreven, dat ik niet eens kan beginnen met opsommen. Waarom drukt de Volkskrant dit soort denkongelukken in vredesnaam elke keer weer af? Bedankt, namens alle lhbt+’ers .
O, en hier een tip: neem een Google News alert op ‘homo’ en vergelijkbare termen, en krijg elke week een leuk overzicht in je mailbox met de gevolgen van de ideeën waar we volgens Bodelier met oprechte interesse naar moeten luisteren.
Bo Jellema, Amsterdam
Ralph Bodelier doet een beroep op links om meer bewust te zijn van de eigen intolerantie, te aanvaarden dat er nu eenmaal mensen zijn die anders denken over de vraagstukken die ons allen bezig houden, en beter te luisteren naar andersdenkenden.
Laat me beginnen met die oproep te ondersteunen; van harte zelfs. Wanneer links zich beperkt tot het uitventen van het eigen gelijk en de voortreffelijke morele standaard die daaraan ten grondslag ligt, wordt het nooit wat. Voortschrijdende polarisatie ligt op de loer.
Toch heb ik een paar kanttekeningen bij zijn oproep. Bodelier verwijst naar een Europa-breed onderzoek van een onderzoeksinstituut van de Universiteit van Dresden dat in tien Europese landen onderzoek heeft gedaan naar de mate van ‘affectieve polarisatie’ rond zeven actuele thema’s die het publiek debat in belangrijke mate bepalen. In totaal 20 duizend mensen werden door middel van een gekalibreerde onderzoeksmethode bevraagd. Een forse klus!
Een degelijk rapport; de gegevens kunnen mijns inziens dan ook als redelijk betrouwbaar worden beschouwd. De waarnemingen in het rapport zijn heel interessant en bevatten veel meer dan alleen de constatering dat links in relatieve mate neigt tot het verabsoluteren van het eigen gelijk. Er zijn namelijk grote verschillen, zowel tussen de verschillende thema’s als tussen de verschillende landen. Verschillen die in het 124 pagina's tellend rapport wel nauwkeurig in kaart gebracht worden, maar waarbij geen poging tot enige verklaring ervan is gedaan. En dat stelt toch enigszins teleur - en laat de lezer achter met vragen als: hoe komt het dat de geconstateerde polarisatie naar verhouding het minst voor komt in Nederland en Tsjechië, maar het meest in Italië en Griekenland?
Ik sluit niet uit dat bij het zoeken naar verklaringen voor de gevonden mate van affectieve polarisatie en de daarbij gevonden soms grote verschillen er ook aanknopingspunten gevonden worden die het voor linkse mensen wat ‘gemakkelijker’ maken om aan de oproep van Ralph Bodelier gevolg te geven.
Laat ik voor mezelf spreken. Ik heb er best enige tijd over gedaan om me te realiseren dat andersdenkenden niet allemaal schurken of gekken zijn. Integendeel: de meeste mensen deugen heus wel en streven vanuit hun eigen belevingswereld ‘het goede’ na. Het is dan juist interessant om erachter te komen vanuit welk persoonlijk perspectief mensen tot hun opvattingen komen. Vaak, niet altijd, ontstaat er dan de mogelijkheid om een lastig probleem – zoals klimaat, migratie, stikstof, et cetera. – nog eens vanuit een andere ‘onbelaste’ kant te benaderen.
En schurken en gekken heb je overal: links, rechts en in het midden.
Leendert Jonker, Sassenheim
Het zou mooi zijn geweest als Ralf Bodelier preciezer had verteld hoe de Universiteit van Dresden had geconcludeerd dat links minder tolerant is dan rechts. Want linkse media nodigen regelmatig rechtse denkers uit, veel meer dan andersom. ‘In discussie gaan’, toch een slogan van links, wordt rechts veelal met dovemansoren (of grove taal) ontvangen. Praktisch alle grove berichten op X komen van rechts. De Dresdener resultaten wijzen wellicht op een hypercorrecte bias van een ‘links’ onderzoeksinstituut.
Jos Koning, Nijmegen
Filosoof Ralf Bodelier maakt duidelijk dat juist de hoger opgeleide linkse welvarende stedeling intolerant is en het meest bijdraagt aan de polarisatie. Juist deze groep moet met open vizier van gedachten wisselen met hun tegenstanders want dat levert nieuwe inzichten op. Ik neem zijn oproep ter harte, want ik wil andersdenkenden niet langer zien als ‘vertegenwoordigers van het kwaad’.
Zo heb ik me voorgenomen om het vanaf nu prima te vinden als politici zich voor tribunalen moeten verantwoorden voor het coronabeleid; corona was immers gewoon een griepje. Demonstranten die met trekkers of brandende fakkels politici thuis opzoeken zijn niet langer intimiderend, maar gewoon gezellig (effe een bakkie doen). 130 kilometer op de snelweg is goed voor het milieu - want dan ben je eerder thuis- , en stikstof is juist goed want zonder stikstof groeit er niks. En als boeren ooit weer de snelwegen blokkeren, bermbranden stichten en asbest dumpen op afritten dan is dat voor mij vanaf nu gewoon vrijheid van meningsuiting. En Zwarte Piet is niet discriminerend, want dat is een traditie. En wanneer iemand Poetin een groot staatsman noemt, benader ik dat vol respect.
Ik weet nog niet wat ik vind van The Great Reset, het World Economic Forum, de gelukzoekers, en dat van die reptielen. En vrouwen vind ik eigenlijk nog steeds wel gelijkwaardig aan de man. Maar mijn eerste stapjes op weg naar nieuwe inzichten zijn gezet.
Gerard Mensink, Zeist
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden