‘Doe wat je moet doen’, zei een stoïcijnse Kevin McCarthy dinsdagochtend tegen de leden van zijn Congres. En dat deden ze. Een stemming, aangeroepen door de radicaal-rechtse Matt Gaetz, maakte een abrupt einde aan McCarthy’s korte termijn als Republikeinse voorzitter van het Huis van Afgevaardigden.
In geen honderd jaar is zo’n motie tegen een voorzitter van het Huis ingediend – en nooit eerder slaagde die. Acht Republikeinen stemden dinsdag voor afzetting van hun voorzitter, 210 stemden tegen. Omdat de Democraten McCarthy niet te hulp schoten, was het daarmee numeriek gedaan voor hem. Alle 208 aanwezige Democraten stemden voor aftreden.
Over de auteur
Thomas Rueb is correspondent in de Verenigde Staten voor de Volkskrant. Hij woont in New York. Hij is auteur van het boek Laura H.
De Republikeinse afgevaardigde Patrick McHenry uit North Carolina treedt tijdelijk als voorzitter op, maar het is onduidelijk wie McCarthy nu zou moeten opvolgen. Er is geen gedoodverfde opvolger die klaarstaat in de coulissen. McCarthy heeft laten weten dat hij niet meer beschikbaar is. Elke kandidaat zal het zwaar krijgen om deze gebroken fractie achter zich te verenigen. McCarthy had destijds een ongeëvenaarde vijftien stemrondes nodig om voorzitter te worden, meer dan al zijn voorgangers sinds de Amerikaanse Burgeroorlog (1861–1865).
McHenry zei dat het de bedoeling is om op dinsdag 10 oktober achter gesloten deuren een ‘kandidatenforum’ te beleggen. Een dag later kiest de Republikeinse fractie een nieuwe kandidaat voor het voorzitterschap. Die moet dan nog wel een meerderheid verwerven in het hele Huis.
De afzetting van McCarthy is de apotheose van een langslepend politiek drama. Afgelopen weekend stond McCarthy voor een pijnlijk dilemma: de overheid dichtgooien of zijn eigen baan op het spel zetten. Hij verkoos het laatste.
De Verenigde Staten verkeerden zaterdag aan de rand van een ‘shutdown’, het moment waarop de overheid noodgedwongen moet sluiten vanwege geldgebrek. McCarthy besloot, luttele uren voor de deadline, tot politieke samenwerking met Democraten – onkarakteristiek en zeer onverwacht.
Zijn gok slaagde. De voorzitter wist de overheid te financieren en een shutdown af te wenden, maar uitsluitend vanwege de steun van de tegenpartij. Daar betaalt hij nu de prijs voor.
Maandagavond kwam Congreslid Matt Gaetz, de grootste plaaggeest van de voorzitter, zijn eerdere dreigement na: hij diende de afzettingsprocedure tegen McCarthy in. Samenwerking met links is voor hem en zijn medestanders een rode lijn.
Vanwege de krapte van de Republikeinse meerderheid kunnen enkele partijleden zo’n aanval al laten slagen. ‘Er kunnen twee dingen gebeuren’, zei Gaetz vooraf: ‘Of Kevin McCarthy zal niet langer de voorzitter zijn of hij blijft voorzitter, maar aan de leiband van de Democraten.’
De enige die McCarthy dinsdag nog voor het vuur konden wegslepen, was de tegenpartij. Schaarden de Democraten zich achter de Republikeinse voorzitter – een unicum – dan zou McCarthy zijn gered. Hakeem Jeffries, de Democratische leider in het Huis, verwierf zo een ongeëvenaarde machtspositie. Hij alleen kon besluiten over het politieke lot van zijn rechtse evenknie.
In de kelders van het Capitool voerden de Democraten dinsdag koortsachtig overleg. Hoe moesten ze stemmen? Zouden er wellicht politieke concessies kunnen worden afgedwongen in ruil voor hun steun?
Strategische discussies weken echter al snel voor tirades. Democraten liepen leeg over het leiderschap van McCarthy, die voor alles staat wat links veracht: hij begon eigenhandig een impeachment-procedure tegen Joe Biden, danst stelselmatig naar de pijpen van Donald Trump en zijn eerdere belofte over overheidsfinanciering schond hij uit angst voor radicaal-rechts.
‘Hij is waarschijnlijk de meest principeloze voorzitter van het Huis ooit’, zou Congreslid Abigail Spanberger uit Virginia ’s ochtends hebben uitgeroepen. Een teken aan de wand: zij staat te boek als gematigd. ‘We zijn hier niet om Kevin McCarthy aan de macht houden’, zei Jim McGovern, Democraat uit Massachusetts, even later tegen de pers. ‘Dit is hun probleem.’ De kogel was door de kerk.
Met een onbestemde glimlach op zijn gezicht hoorde McCarthy de stemming tegen hem aan. Zijn voorzitterstermijn heeft nog geen negen maanden geduurd.
Kevin McCarthy’s roemruchte ondergang is een toonbeeld van de verdeeldheid onder de Republikeinen – en de bereidheid van radicaal-rechts, bezield door Donald Trump, om het dagelijkse politieke functioneren in Washington D.C. onbeschroomd te saboteren, zelfs als dat hun eigen partij een voorzitter kost.
Oud-president Trump moedigde de radicaal-rechtse factie afgelopen week vanaf de kantlijn aan. ‘Tenzij je alles krijgt, shut it down!’, dirigeerde hij op sociale media. Dinsdag deed hij alsof dat nooit was gebeurd. ‘Waarom vechten Republikeinen altijd onderling?’, vroeg hij retorisch. ‘Waarom vechten ze niet tegen de Radicale Linkse Democraten die ons land aan het verwoesten zijn?’
Met de afzetting breekt in het Huis van Afgevaardigden opnieuw een leiderschapsstrijd uit, met een onzekere uitkomst. In ruil voor de voorzittershamer deed McCarthy in januari een uitzonderlijke reeks toezeggingen aan radicaal-rechts. Alleen zo kon hij rekenen op hun steun. Een daarvan was de belofte dat elk individueel lid, altijd, een motie tot afzetting tegen hem mocht indienen. Die concessie heeft hem nu de kop gekost.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden