De directe aanleiding voor de motie waarmee Gaetz de voorzitterspositie maandag officieel vacant verklaarde, is de deal die McCarthy afgelopen weekend sloot met de Democraten om een shutdown van de Amerikaanse overheid te voorkomen. De diepere oorzaak is de kloof binnen de Republikeinse partij zelf, tussen een gematigd gedeelte en een radicaal, Trumpgezind ‘Magakamp’.
Die kloof leidt de Amerikaanse democratie nu naar onbekend vaarwater. Niet eerder in het 234-jarige bestaan van het Congres stemde dat over de afzetting van een voorzitter van het Huis.
Over de auteur
Sterre Lindhout schrijft voor de Volkskrant over Noord- en Zuid-Amerika. Ook volgt ze de ontwikkelingen op het gebied van globalisering en wereldhandel. Hiervoor was ze correspondent Duitsland.
Of McCarthy daadwerkelijk valt, is moeilijk te voorspellen. De afweging die de afgevaardigden moeten maken, is ingewikkeld. Niet alleen voor de Republikeinen, maar ook voor de Democraten.
Gaetz heeft naar eigen zeggen genoeg medestanders om McCarthy af te kunnen zetten. Hij gaat er daarbij vanuit dat de gehele Democratische minderheid in het Huis tegen het aanblijven van de voorzitter stemt. Slechts drie afgevaardigden steunen Gaetz openlijk: Andy Biggs en Eli Crane uit Arizona en Bob Good uit Virginia.
Omdat de Republikeinse meerderheid negen zetels bedraagt, mag McCarthy behalve dit drietal nog maar vijf partijgenoten ‘verliezen’ om de stemming te overleven, onafhankelijk van Democratische steun. Zelf zei hij dinsdag dat de kans ‘aanzienlijk’ was dat hij zou worden weggestemd, maar dat hij nog niet had opgegeven.
Hoe meer Republikeinen vóór afzetting stemmen, hoe meer Democratische stemmen de voorzitter nodig zou hebben om aan te blijven. McCarthy benadrukte dat hij op geen enkele manier uit was op een deal met de Democraten. ‘Zij moeten doen wat ze goeddunken.’
Binnen de Republikeinse gelederen klinkt de nodige kritiek op Gaetz. Sommige afgevaardigden vinden de onderhandelingen over het overheidsbudget voor 2024 belangrijker dan dit hanengevecht in eigen gelederen. ‘Dit leidt af’, zei de Republikeinse afgevaardigde Stephanie Bice uit Oklahoma dinsdag tegen The New York Times. Ook noemde ze de actie van Gaetz ‘narcistisch’.
De afzettingsprocedure is in feite de prijs die McCarthy betaalt voor zijn moeizame verkiezing in januari dit jaar. De Freedom Caucus, een losvast verband van ongeveer 49 Republikeinse afgevaardigden met veelal radicaal-rechtse denkbeelden, probeerde destijds zijn verkiezing te dwarsbomen.
McCarthy was zo gebrand op het voorzitterschap dat hij zich de historische vernedering van vijftien stemrondes liet welgevallen, voordat hij een meerderheid bij elkaar had gescharreld. Hij deed daarvoor een concessie aan de Freedom Caucus en andere andere rechtse hardliners die niet bij dit verband zijn aangesloten, zoals Matt Gaetz: individuele fractieleden van de Republikeinse partij mochten ongelimiteerd afzettingsprocedures tegen hem beginnen. Gaetz heeft al laten weten net zo lang door te gaan tot McCarthy zijn voorzitterschap opgeeft.
Ook voor de Democraten is het geen aangenaam vooruitzicht als McCarthy daadwerkelijk uit zijn functie wordt ontheven. Dit zou een chaotische situatie opleveren die het onderhandelen over een nieuw overheidsbudget bemoeilijkt. Bovendien is onduidelijk wie McCarthy’s opvolger zou worden; mogelijk een nog radicalere figuur.
Veel animo om hem te ‘redden’, hebben Democraten evenmin. De Republikein verspeelde al zijn krediet toen hij in september een afzettingsprocedure begon tegen president Biden.
Afgezien daarvan is het in het Congres nog nooit voorgekomen dat de Democraten en masse voor een Republikeinse voorzitter stemden. Of zoals afgevaardigde Jamie Raskin uit Maryland tegen The New York Times zei: ‘Maga-Republikeinen moeten zelf de problemen oplossen die door Maga-Republikeinen zijn gecreëerd.’
Mocht McCarthy de stemming met Democratische steun overleven, dan is dat volgens politicoloog Matt Glassmann alleen op papier een overwinning. Elke concessie aan de Democraten zou McCarthy in zijn eigen partij meer omstreden maken, zegt de politicoloog van de Universiteit van Georgetown in The Washington Post.
Ook de Republikeinse kiezer ziet weinig in compromissen met de Democraten, blijkt uit een recente peiling in opdracht van de NYT. Zes van de tien Republikeinse kiezers zegt daarin liever te hebben dat politici trouw blijven aan hun standpunten, ook als dat tot een shutdown leidt.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden