Het begon met een handdruk. Of beter gezegd: het begon met een handdruk die uitbleef. Elke vier jaar zijn er in de Verenigde Staten onderhandelingen over nieuwe loon- en arbeidsvoorwaarden bij Ford, General Motors en Stellantis, waartoe onder andere Chrysler behoort. Traditiegetrouw schudden de ceo’s van deze Grote Drie voorafgaand aan die onderhandelingen handjes met de voorzitter van vakbond United Auto Workers (UAW). Kwestie van een positief sfeertje creëren.
Die ceremonie was dit jaar niet mogelijk. ‘Ik schud geen handen met ceo’s tot zij het juiste hebben gedaan voor onze leden’, verklaarde Shawn Fain. Sinds twee weken leidt hij de grootste staking in de auto-industrie in de VS in jaren. Die moet ertoe leiden dat werknemers eindelijk hun eerlijke deel krijgen. Volgens Fain moesten zij de afgelopen twintig jaar in slechte tijden telkens inleveren, terwijl de werkgevers in de goede tijden enorme winsten in hun zak staken, die ze weigerden te delen met hun personeel.
Over de auteur
Daan Ballegeer is economieverslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft onder meer over financiële markten en centrale banken.
Fain staat voor een breuk met het recente verleden van de UAW, die intussen 88 jaar bestaat. Zijn voorgangers hebben te weinig hun tanden laten zien, zei hij onlangs onomwonden in een interview. ‘Ze hadden een can’t do-mentaliteit, en gingen akkoord met het absolute minimum. Telkens als ik ‘we have to live to fight another day’ hoor, wil ik letterlijk iemand in elkaar slaan. We hebben dat als werknemers ingepeperd gekregen van onze vakbondsleiders, en daar werd ik gek van. De ene dag kwam na de andere, en niemand vocht.’
Aan Fain lag dat niet, aldus zijn officiële bio op de UAW-website. Zo verzette hij zich in 2007, een rampjaar voor de autosector, tegen een akkoord met de werkgevers dat het loon van nieuwe werknemers flink verlaagde en dat het werk in verschillende fabrieken stillegde. Dit is niet in het belang van onze leden, zei Fain, maar zijn pleidooi werd genegeerd.
Toch bleef hij zich inzetten binnen de vakbond. Daarbij aarzelde hij niet om zijn eigen baan op het spel te zetten als dat in het belang was van de werkvloer, aldus de bio. Saillant is dat die conflicten niet gingen over de strijd met de autobazen, maar wel met ‘vicepresidenten van de vakbond die een beleid wilden invoeren dat negatieve gevolgen zou hebben voor onze leden’.
Begin dit jaar nam Fain het op het hoogste niveau van de vakbond als underdog op tegen het establishment, en won. Als eerste rechtstreeks gekozen voorzitter versloeg hij in maart de zittende leider Ray Curry met minder dan vijfhonderd stemmen verschil. Een van zijn belangrijkste beloften was om de cultuur binnen de vakbondsorganisatie te veranderen. Daar zat heel wat mis. Twee van zijn recente voorgangers zijn veroordeeld tot gevangenisstraffen voor corruptie.
Fain komt zelf uit een familie van autobouwers. Twee van zijn grootouders werkten bij GM, een derde begon in 1937 bij Chrysler. Bij die laatste ging hij in 1994 zelf aan de slag, als elektricien in zijn thuisstad Kokomo in Indiana. Voordien was hij een tijd werkloos en worstelde hij om rond te komen met een overheidsuitkering – en dat met een baby in huis. Zijn baan bij Chrysler leverde hem een ‘levensveranderend’ loon op, en ontstak een heilig vuur in hem om dat ook voor anderen mogelijk te maken.
Dat de stakingsacties afgelopen week zijn geïntensiveerd bij GM en Ford, maar niet bij Chrysler, heeft evenwel niets te maken met nostalgie. Het was een ‘beloning’ voor Stellantis, omdat het bedrijf in de onderhandelingen zou hebben getoond meer toegevingen te doen dan Ford en GM.
Toch maken ook daar de topmensen zich sterk dat ze er zullen uitkomen met de UAW. Volgens Jim Farley, ceo van Ford, is een arbeidsakkoord ‘binnen handbereik’. Het enige wat in de weg zou staan, is dat de vakbond hardnekkig vasthoudt aan betere arbeidsvoorwaarden bij producenten van elektrische batterijen.
Dat is belangrijk voor de vakbond vanwege de transitie waarin de autosector sinds een paar jaar verkeert. De productie van elektrische auto’s neemt toe, het einde van het tijdperk van de verbrandingsmotor is in zicht. We zijn niet tegen een groene economie, maar het moet een faire transitie zijn, aldus Fain. Hij vreest dat de overgang naar elektrische voertuigen uitmondt in een race to the bottom. Elektrische auto’s vereisen minder onderdelen en zijn makkelijker te assembleren. Dat dreigt banen te kosten, en andere banen te verschuiven naar buiten de bedrijfsmuren.
Daar komen toeleveranciers zoals batterijproducenten bij kijken, bedrijven die vaak begonnen zijn in een periode dat vakbonden niet populair waren. Hun rechtstreekse invloed is er daarom heel beperkt. Toch wil Fain dat werknemers daar dezelfde arbeidsvoorwaarden krijgen als zijn 150 duizend leden die bij de Grote Drie werken. Daar verzetten die autofabrikanten zich tegen. Het gaat dikwijls om joint ventures met buitenlandse producenten, waar zij niet de volledige zeggenschap over hebben.
Bovendien zou het toekennen van gelijke lonen een concurrentienadeel betekenen ten opzichte van bijvoorbeeld Tesla, dat evenmin een vakbond heeft. Het bedrijf van Elon Musk produceerde vorig jaar een half miljoen elektrische auto’s in de VS, terwijl GM, Ford en Stellantis er toen gezamenlijk nog geen 100 duizend verkochten.
De queeste van Fain stuit op kritiek van onder meer Jim Cramer, de populaire beurswatcher die op de Amerikaanse zakenzender CNBC de talkshow Mad Money presenteert. Volgens hem zijn de eisen van de UAW zo hoog dat ze de Amerikaanse autofabrikanten danig zouden verzwakken. ‘Deze man heeft het gedachtengoed van Trotski bestudeerd’, aldus Cramer. Gevraagd naar een reactie zei Fain dat hij weinig wist over de Russische revolutionair. Sarcastisch gevolgd door: ‘Ik kom van Indiana, een staat die bekendstaat om zijn vruchtbare grond voor maïs en communisme.’
3x Shawn Fain in citaten
‘Fight The Power, van Public Enemy.’ (The Wall Street Journal vroeg de liefhebber van jarennegentighiphop naar het nummer dat zijn focus binnen de vakbond het beste samenvat.)
‘Het voelt als achteruitgang dat we aan het vechten zijn om de 40-urige werkweek terug te krijgen. Waarom is dat? Zodat er ergens een klootzak genoeg geld kan verdienen om zichzelf naar de maan te schieten?’
‘Als ik mijn zin zou krijgen, dan ga ik voor de nucleaire optie, en gaan we allemaal samen de straat op. Maar je kan mensen niet zomaar vragen om je te vertrouwen na alles wat is gebeurd.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden